Altijd Swiebertjes Saartje

Ze was in de tv-serie Swiebertje de belichaming van de pronte dienstbode. Maar ze speelde meer rollen en schilderde bovendien.

Riek Schagen heeft honderden rollen voor toneel, tv en film gespeeld, maar één stak er met kop en schouders bovenuit. Tien jaar lang was ze Saartje, de huishoudster van de burgemeester in de legendarische kinderserie Swiebertje, die als moederlijk middelpunt de orde bewaarde in haar boerenbontkeuken in het gemeentehuis. Met gesteven schort en een wit kapje vormde Saartje de belichaming van de pronte dienstbode uit vroeger dagen. Gisteren is Riek Schagen gestorven. Ze was 94 jaar oud.

Dat die rol haar zo natuurlijk afging, had alles met haar achtergrond te maken. Als jong meisje moest ze al vroeg uit werken. Eind jaren dertig kwam ze als dienstmeisje in huis bij de grote toneelleider Albert van Dalsum. Toen ze belangstelling toonde voor het toneel, gaf hij haar acteerles. In 1940 liet hij haar in een voorstelling één zinnetje zeggen. Daarna hief Van Dalsum zijn gezelschap op, omdat hij weigerde zich aan te sluiten bij de Kultuurkamer. In 1945 richtte hij een nieuwe groep op, waarvoor hij haar engageerde. Sindsdien speelde ze bij een groot aantal gezelschappen – meestal in kleinere rollen die ze met veel toewijding vertolkte. Haar filmdebuut maakte ze in Ciske de Rat (1955), als de zorgzame Tante Jans.

Haar optreden als Saartje in Swiebertje duurde van 1965 tot 1975, toen de serie stopte. In de kluchtige avonturen was Saartje altijd de enige die de door Joop Doderer gespeelde landloper tot bedaren kon brengen, liefst met een koekje of „een kopjen koffie”. Na die succestijd trad ze nog jarenlang op als Saartje in de reclamecampagnes voor Sorbo schoonmaakartikelen. Toen ze na haar 65-ste besloot zich voortaan geheel aan het schilderen te wijden, schonk Sorbo haar een bedrijfsruimte in Vorden, waar ze haar atelier vestigde en exposeerde. De tentoonstellingsruimte heette GaleRiek. Haar doeken, in de voetsporen van Klee, Kandinsky en Ans Wortel, noemde ze „abstract-figuratief”. Daarnaast genoot ze nog graag van haar tv-populariteit. Saartje bleef haar lief.

Beelden en meer over Saartje op nrc.nl/kunst