Waarom spreken Italianen eigenlijk geen Latijn meer?

Arne Maier uit Dordrecht vraagt zich af waarom Grieken geen Oud-Grieks meer spreken en Italianen geen Latijn. „Wanneer zijn ze daarvan afgestapt en waarom? Engelsen hebben toch ook hun taal niet wezenlijk aangepast?”

Om met die laatste vraag te beginnen: jawel, hoor. De Engelse taal is sinds zijn ontstaan erg veranderd. De oudst bewaarde oud-Engelse tekst is ‘Hymn’ van Cædmon uit de zevende eeuw: Nu scylun hergan hefaenrices Uard. Dat lijkt niet eens op de vertaling: Now let us praise the Guardian of the Kingdom of Heaven. Sommige linguïsten schatten zelfs dat 80 procent van de oud-Engelse woorden verloren is gegaan.

„Ook oud-Grieks en Latijn zijn in de loop der tijd geëvalueerd”, zegt Gerard Boter, docent klassieken aan de Vrije Universiteit. „Nog meer dan het Engels, want het is nog veel langer geleden dat die klassieke talen werden gesproken. Sinds de negende eeuw voor Christus wordt Grieks geschreven in het 24 letters tellende Griekse alfabet. De uitspraak, de woordenschat en de grammatica zijn allemaal veranderd. Wanneer oud-Grieks in modern Grieks is overgegaan is niet te zeggen. Het is een langzaam proces geweest.”

Alexander de Grote heeft in dit proces een belangrijke rol gespeeld, zegt Boter. „In eerste instantie waren er talloze dialecten, die Alexander heeft samengevoegd tot koinè, een standaardvorm die de communicatie vergemakkelijkte. Via zijn veroveringen heeft Alexander dit over een groter gebied verspreid.” Koinè was de taal van het Byzantijnse Rijk en het modern Grieks stamt direct af van deze taal.

Met Latijn is het volgens Boter net zo gegaan, alleen is Latijn niet in één maar in meerdere dochtertalen geëvalueerd: Italiaans, Spaans, Catalaans, Frans, Portugees en Roemeens. „Dat komt omdat Latijn in een veel groter gebied werd gesproken dan oud-Grieks”, zegt Boter. „De Romeinen hadden een veel groter gebied dan de Grieken veroverd.” Het verschil met oud-Grieks is volgens Boter dat het klassieke Latijn is blijven voortleven als taal van de katholieke kerk en van de wetenschap. „Maar omdat deze taal verder niet wordt gesproken, wordt Latijn een dode taal genoemd.”