Fannie, Fred en Fortis

Het toch al gebutste vertrouwen in financiële instellingen heeft het afgelopen weekeinde nieuwe deuken opgelopen. In de Verenigde Staten is een grote, Californische hypotheekbank, IndyMac, ten onder gegaan. Twee nog grotere hypotheekbanken, Fannie Mae en Freddie Mac, kwamen via aandelenaankopen en leningen onder volledige controle van de Amerikaanse overheid.

Dichter bij huis, in Brussel, moest topman Votron van de Belgisch-Nederlandse bank en verzekeraar Fortis onder druk van zijn medebestuurders het veld ruimen.

De internationale krediet- en hypotheekcrisis maakt grote en kleinere slachtoffers. In de Verenigde Staten werden eerder al bankiers van gerenommeerde banken als Citigroup en Merrill Lynch afgeserveerd. Maar de val van IndyMac Bank betekent ook dat tienduizenden spaarders een deel van hun spaartegoeden kwijt zijn. En de beleggers van Fortis, tot wie met name in België ook ‘de gewone man’ mag worden gerekend, hebben de waarde van hun aandelen zien kelderen.

Dat in de VS het ministerie van Financiën en de Federal Reserve zo drastisch hebben moeten ingrijpen, is op zijn best ironisch en op zijn slechtst zeer wrang. Het is tekenend voor de wankele economie in het land van het vrije kapitalisme.

Er zijn geen aanwijzingen dat de ‘Amerikaanse toestanden’ in deze omvang naar het vasteland van Europa overwaaien, maar het ontbreken van zulke aanwijzingen vormt geen garantie. Het is allerminst zeker dat de financiële crisis haar dieptepunt al heeft bereikt. De vraag is bijvoorbeeld hoe groot de problemen zijn, waarin Fortis zit. Het opstappen van Votron bij dit bedrijf was weliswaar noodzakelijk – hij heeft het ernaar gemaakt – maar is geen oplossing. Om niet te vergeten: de overname van ABN Amro door Fortis en twee partners is weliswaar een te grote stap gebleken, maar is wel geschied met instemming van de rest van de raad van bestuur en raad van commissarissen én is goedgekeurd door De Nederlandsche Bank en het ministerie van Financiën.

Dat roept behalve over het beleid van Fortis dus ook vragen op over kwaliteit en effectiviteit van het toezicht in Nederland en België. Het is logisch dat de Vereniging van Effectenbezitters de Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft gevraagd een onderzoek te doen naar mogelijke misleiding door het bestuur van Fortis. Het is tegelijkertijd treurig dat het zover is gekomen. Een van de vragen is bijvoorbeeld of de toezichthouders voldoende waren geïnformeerd of zich hebben laten informeren over de kracht en de zwakte van Fortis.

De problemen waarin deze bank-verzekeraar zich bevindt, zijn slecht voor het vertrouwen van de consument in financiële instellingen in het algemeen. En dat uitgerekend in een periode waarin banken de jacht hebben geopend op ongebruikt of onderbenut spaargeld. Zij doen dat met ‘stuntrentes’ en in de verwachting dat de rente verder zal stijgen.

De ervaring met Fortis heeft echter helaas geleerd dat opwekkende woorden en mooie cijfers soms weinig zeggen.