De ingeslikte traan blijft toch het fraaist

Deze zondag was geen avond van het intellect: zelfs Arte zond een weerwolvenfilm uit. Dus liet ik mijn hart spreken en keek SBS 6. Het maakte best nieuwsgierig: de ‘25 meest emotionele tv-momenten aller tijden’. Leerzaam ook, waarover wordt de Nederlander geacht vol te schieten?

Tranen zijn er in soorten. De ingeslikte traan, waartegen wordt geworsteld, vind ik het fraaist. Denk aan Hillary Clintons traan (van zelfmedelijden) in New Hampshire, die haar een comeback bezorgde in de race tegen Obama. Maar ingetogen is niet de stijl van SBS. Op één discreet weggepinkte traantje van ex-minister May-Weggen na zetten loeien (ex-staatssecretaris Elske ter Veld) de toon, of de waterval van Patty Brard. Een verzoening met haar vervreemde ouders mondde uit in een afstotelijke slobberpartij. Het ging maar door, de moeder zei koeltjes: „Hou op, nu niet meer, nu hoeft het niet meer.” Ze kende haar dochter.

Verdriet kan verslavend werken, is recent vastgesteld in een onderzoekje onder vastberaden rouwende vrouwen. SBS geeft tranenjunks trouw hun fix, al hebben professionele tranentrekkers als Henny Huisman en Robert ten Brink geen echt goede opvolger, of ik zie ze over het hoofd. Zij trokken hun gasten in de top-25 routineus leeg met verloren gewaande moeders en geliefden. Zoiets vereist een valse, sentimentele inborst: mensen aan het huilen brengen terwijl miljoenen toekijken en er ook nog trots over zijn.

De emotionele top drie van SBS 6? De dood van Pim Fortuyn, Theo van Gogh en Herman Brood haalde de toptien niet eens. Drie: voetballer Dirk Kuyt ontvangt van zijn doodzieke vader de Gouden Schoen. Twee: de doodskist van André Hazes op de middenstip van de Arena. Één: de ‘koninklijke waterlanders’ van prinses Máxima in de Nieuwe Kerk.

Het lijk van André Hazes dat door een vol stadion op een staande ovatie, Bengaals vuur en gejoel („Heu! Joehoe!”) wordt onthaald, heeft al geleid tot sombere bespiegelingen over de Nederlandse volksaard, maar de traan van de Máxima is fascinerender. Iedereen zag hem aankomen toen muzikant Kraaijenhof zijn trekharmonica te voorschijn haalde, je hoorde de commentator als het ware aftellen. Inderdaad, het kitscherigste tv-moment. U kent die ‘tweede traan’ wel waarmee schrijver Milan Kundera kitsch definieerde. Stel, kinderen rennen blij over een grasveld. De eerste traan van ontroering is: „Wat mooi, kinderen die over het gras rennen.” De tweede traan: „Wat mooi om samen met de hele mensheid ontroerd te zijn over kinderen die over het gras rennen.” Die tweede traan is kitsch. De traan die Máxima met alle Nederlanders deelde, maakte een tsunami van tweede tranen los. Een groot actrice.

Is zo’n compilatie van droefenis ook aanstekelijk? Zelf voelde ik slechts éénmaal iets opwellen, vreemd genoeg bij volkszanger Jantje Smit die een liedje zong voor een aan kanker overleden vriendin. Waarom nu juist bij Jantje Smit? Je weet het niet, het zijn emoties.

Op zoek naar wat vrolijkheid na dit tranendal probeerde ik ‘Spuiten en Slikken’ van BNN; de jeugd ondeugend zien seksen met drugs montert elke oude man op. Helaas blijkt de rek eruit. Een opgefokt meisje ritste tenten open („wordt er hier geneukt?), een ander meisje rook aan jongensonderbroeken. Het hielp niet, de ‘campingtour’ bleef steken in lamlendigheid en dat lag niet alleen aan de sufgeblowde toeristen van de Amsterdamse camping Zeeburg die het decor vormden. Het is meer slijtage: zelfs de getalenteerde Filemon Wesselink lijkt wat verveeld te raken van het doorbreken van niet bestaande taboes.

Geer en Goor dan maar: de snedige lolnichten Gerard Joling en Gordon waren bij RTL 5 op herhaling in diergaarde Emmen. Lekker dollen terwijl ze olifantenkeutels schepten en bevroren vis naar de zeeleeuwen smeten. „Volgevreten darm.” „Ouwe draak dat je der bent.” Mensen die zichzelf zo ongecompliceerd leuk vinden, dat werkt veel aanstekelijker dan geregisseerde tranen.

Deze week recenseert NRC Handelsbladredacteur Coen van Zwol televisieprogramma’s.