Logo zegt niet of het varken dat je eet gelukkig was

Voor verantwoorde voeding bestaan diverse logo's. Maar consumenten weten niet wat die betekenen. Deskundigen willen daarom één logo. En scherpe criteria.

Een vrouw met wit, gepermanent haar buigt zich over een glazen bak. Volgens de supermarkt in Roosendaal ligt daar alleen maar gezond eten in. En als je 74 bent zoals zij, zegt Isabella Klamer, eet je zo weinig dat wat je eet gezond moet zijn.

Eieren. „Kijk: die hebben een vrije loop gehad.”

Knakworst. Ze leest het etiket: „Kip. Varkensvlees. Dat snap ik dan weer niet. O, met natuurlijk rookaroma. Dat zal het zijn.” Er ligt ook ham in de bak, en voorgesneden blokjes ananas. Maar ze heeft alleen nog mayonaise nodig. Bij de poelier heeft ze net kant-en-klare lasagne gekocht.

Ze loopt dus verder, naar de sauzen. Fritessaus. „Die vette troep eet ik niet.” Ze pakt de olijfmayonaise, die erboven staat. Er staat geen gezondheidslogo op. „Dat moeten ze toch eens beter uitleggen, vooral voor ouderen. Dan zeggen ze: zoek maar op internet, maar ik heb geen internet. Ga ik ook niet meer aan beginnen.”

Naar de kassa, langs het knakworstenschap. „Kijk, die moet ik niet. Als je zo’n blik openmaakt, zie je het vet drijven.” Er staat een logo op het blik. Maar op de pot knakworsten die zij soms koopt – ambachtelijk bereid en met bouillon – staat er geen. „Het klopt gewoon van geen kanten.”

Martijn Katan, hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit in Amsterdam leest beroepsmatig nu 32 jaar etiketten van voedingsmiddelen. „Het kost me nog steeds moeite om uit te rekenen welk product het gezondst is. Je moet de hoeveel zout beoordelen, de verschillende vetten en vitamines en weet ik wat al niet. ” Als een voedingsdeskundige het al lastig vindt om de etiketten te lezen, hoe is dat voor de gewone consument? Niet te doen, zegt Katan.

Producenten van voedingsmiddelen kwamen zelf met een oplossing: logo’s waardoor consumenten in één oogopslag zien wat ze het best kunnen kopen.

Eind 2005 kwam Albert Heijn met de ‘gezonde keuze’-logo (een blauw klavertje) op ruim 1.200 huismerkproducten. Het blauwe klavertje staat niet op voedingsmiddelen als snoep, sauzen, koek, snacks, ijs en gebak. Albert Heijn bekijkt zelf, in overleg met het Voedingscentrum, of de producten een klavertje krijgen.

In mei 2006 kwamen Campina, Friesland Foods en Unilever met het ‘Ik kies bewust’-logo (een blauw vinkje). Dat komt op producten met een aanvaardbaar gehalte aan verzadigd vet, transvet, zout en suiker. Dat betekent dat ook kroketten een vinkje kunnen krijgen. Het product is dan van de kroketten de minst ongezonde keuze. Een commissie van onafhankelijke wetenschappers toetst of de producten voldoen aan de criteria.

De gezondheidslogo’s zijn populair bij voedingsproducenten. Het ‘Ik kies bewust’-logo stond begin 2006 op ongeveer 350 producten, nu op 2.200. Fabrikanten reduceren in hoog tempo de hoeveelheid zout, suiker en vet in hun producten. Unilever zorgde ervoor dat er 100.000 kilo minder zout in de Cup-a-Soup kwam. Friesland Foods ging op de drank Dubbelfriss 150.000 kilo suiker besparen. Bedrijven nemen hun verantwoordelijkheid, zegt Paul Moers, directeur van merkenadviesbureau High Value. „Maar ze willen er ook op verdienen: de consument wil gezond, dus de consument krijgt gezond.”

Consumenten, denkt Paul Moers, hebben behoefte aan een logo. „Zeker nu gezond eten een trend, nee, een hype is.” Hij vindt het oneindig jammer dat er niet gekozen is voor één sterk logo. Een wildgroei aan logo’s ligt op de loer zoals nu het geval is bij eieren. Wie kent het verschil tussen een grasei, een maisei, een weide-ei, een vrijeuitloopei of een happy-ei?

Katan en zijn collega Frans Kok, hoogleraar Voeding en Gezondheid aan Wageningen Universiteit, pleiten ook voor één logo. Dan is het voor de consument duidelijk waar dat ene logo voor staat, zegt Katan.

Kok: „Dat logo moet dan voldoen aan scherpe criteria. Een product zou een aantal gezonde stoffen moeten bevatten voordat het in aanmerking komt voor een logo. Drop zou dan nooit een logo kunnen krijgen, nu wel.”

Er moet onafhankelijk toezicht op dat logo komen, vindt Katan. Anders zal je zien dat de industrie op een moment de zelf opgestelde regels nét iets oprekt om een bepaald ijsje wel te kunnen voorzien van het gezondheidslogo.

In de supermarkt in Roosendaal zegt Doortje Beens, 65 jaar, dat als ze twee gelijke producten ziet, ze altijd die met logo kiest. „Dat is het beste product.” Ze draagt een donkerblauw windjack, net als haar kleinzoon Chris van 9 jaar. Wat zo’n logo betekent? „Ik denk dat ze er de beste kwaliteit spullen in doen en dat er minder suiker in zit en goede vetten, omega-3 en weet ik veel.” Ze koopt poedersoep, spaghetti en geraspte kaas.

Katan: „Als je je supermarktkarretje vol laadt met producten met het ‘Ik kies bewust’-logo, heb je gezondere boodschappen dan bij een karretje vol spullen zonder logo. Die producten gaan constipatie tegen, ze voorkomen rotte tanden en een hoge bloeddruk. Maar het betekent niet dat je ervan afvalt. Dat heeft te maken met de hoeveelheid die je eet. Het betekent ook niet dat het product op een milieuvriendelijke wijze is gemaakt. Het zegt niets over het dierenwelzijn. Een logo betekent niet dat het varken dat je eet gelukkig was.”