Geneesgebed

Bidden voor een ander heeft vooral effect op degene die bidt. Maar een gebed doen voor een hartpatiënt kan slecht uitpakken.

Sir Francis Galton (1822-1911), een neef van Darwin, heeft als eerste statistisch gekeken naar de effectiviteit van bidden. Hij vond dat het dagelijkse ‘God save the King/Queen’ uit de mond van vele Engelsen de levensduur van de vorsten niet had verlengd. En hoewel er voor de veiligheid van de scheepsreizen van missionarissen en pelgrims veel werd gebeden, bleken deze schepen niet minder vaak te vergaan.

Veel recente studies lieten geen effect van bidden zien op leukemie, reuma of nierdialysepatiënten. Bidden voor de patiënt via een koptelefoon tijdens de narcose bij open-hartchirurgie had ook geen effect. Er zijn wel publicaties die een effect van bidden claimen, maar die hebben in de proefopzet fundamentele fouten. Op een hartbewakingsafdeling waar voor patiënten gebeden werd, bleek de secretaresse die de patiënten indeelde ook de resultaten te scoren (ongeblindeerd onderzoek), of was de groep waarvoor gebeden werd bij het begin al wat gezonder (selectie). Een combinatie van veertien goede studies leidde in 2006 tot de conclusie dat er geen effect was van het bidden voor genezing voor anderen. Maar er is wel een grote, goed gecontroleerde, studie die een schadelijk effect vond van bidden voor hartpatiënten. Het betrof een groep van 604 patiënten die een coronaire bypassoperatie kregen en in drie groepen werden verdeeld. Zonder dat ze wisten voor wie, werd er voor groep 1 gebeden en voor groep 2 niet. Er was geen verschil in het aantal complicaties. Groep 3 wist dat er voor hen werd gebeden. Tot ieders verbazing had deze groep het hoogste percentage complicaties. Je kunt er over speculeren of de patiënten die te horen kregen dat er zeker voor hen gebeden zou worden, dachten dat ze er dan wel ernstig aan toe zouden zijn. Een andere studie liet zien dat hoe meer psychiatrische symptomen patiënten hadden, hoe meer zij baden. Maar dit waren waarschijnlijk mensen die wanhopig hulp zochten voor hun psychische problemen. Hoe dan ook, er is nog nooit een voor iedereen overtuigend effect aangetoond van het bidden voor anderen. En er is bijvoorbeeld nog nooit iemand geweest die na een gebed zijn geamputeerde ledemaat zag aangroeien.

Ondanks de negatieve literatuur over de effectiviteit van bidden is er bij de grote massa geen spoor van twijfel. 82% van de Amerikanen gelooft dat bidden ernstige ziekte kan genezen, 73% gelooft dat bidden voor anderen een ziekte kan genezen en 64% wil dat artsen voor hen bidden. Waarom gelooft de meerderheid in de effectiviteit van bidden, terwijl onderzoek daar geen steun voor geeft? Ik denk omdat mensen die regelmatig bidden zich daar zelf prettig bij voelen. Het brengt bij gelovigen een ontspanningsrespons teweeg met een daling van het stresshormoon cortisol in het bloed. Bidden voor een ander doe je dus vooral ter ontspanning van jezelf. Dat idee is niet nieuw. Spinoza zag de zin van een vraaggebed al niet in, omdat hij niet in een persoonlijke God geloofde die van bovenaf op een gebed reageert. Hij zag het gebed wel als een middel tot concentratie en meditatie. Je kunt inderdaad hetzelfde bereiken met yoga-oefeningen, mediteren of door naar je favoriete muziek te luisteren.

Overigens zit er een aantal unieke methodologische haken en ogen aan onderzoek naar de effectiviteit van bidden. Soms werd alleen de voornaam gegeven van degene voor wie gebeden moest worden, soms alleen een foto. Zou dat voldoende zijn voor God om de betreffende persoon te identificeren?

Hoe voorkom je dat er voor mensen in de controlegroep gebeden wordt? Veel mensen bidden al voor een partner, vriend of kennis in het ziekenhuis.

Men kan zich bovendien, ook als gelovige, afvragen of God wel naar iedereen luistert die bidt en of hij wel bereid en in staat is om in zaken van gewone mensen in te grijpen.

Men kan zich als gelovige ook afvragen of Gods wegen een legitiem onderwerp van studie mogen zijn en of God zichzelf wel laat testen.

Als je al deze methodologische problemen overdenkt, is de enige manier om de vraag te beantwoorden of bidden voor een ander effectief is, het doen van een goed gecontroleerde dierexperimentele studie. Die ben ik nog niet tegengekomen.

Dick Swaab

Dick Swaab is hoogleraar in de neurobiologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is verbonden aan het Nederlands instituut voor Neurowetenschappen. Reacties en vragen kunt u sturen naar zbrieven@nrc.nl