Testen van Teheran

De wapenwedloop tijdens de Koude Oorlog was, terugkijkend, op de keper beschouwd vrij eenduidig. Oost en West bestreden elkaar in woord en daad, maar begrepen elkaar tegelijkertijd ook. Toen de NAVO in 1979 besloot kruisraketten te plaatsen als de Sovjet-Unie doorging met haar SS-20’s, wilde het bondgenootschap vooral politiek duidelijk maken dat Amerika en Europa gezamenlijk bleven optrekken. Eigenlijk zou één kruisraket al genoeg zijn, mits die op het marktplein van Bonn zou worden geplaatst.

Hoe veel ingewikkelder is het nu. Door de verspreiding van nucleaire kennis is de wapenwedloop geen race meer tussen twee min of meer gelijkwaardige partijen. Er melden zich nu kernwapenstaten die geen boodschap hebben aan de rationaliteit van weleer. De raketten van het type Shahab-3 die Iran afgelopen week getest zegt te hebben, zaaien meer verwarring dan alle SS-20’s bij elkaar. De raketten, met een bereik van ten minste 1.300 kilometer, kunnen de Amerikaanse vloot in de Perzische Golf bereiken, én Israël. En ze zouden kunnen worden opgetuigd met kernkoppen, als Iran zijn kernenergieprogramma daarvoor inzet. Buiten het machtscentrum in Teheran weet niemand met zekerheid wat Iran beoogt en, niet minder belangrijk, of het daarvoor genoeg geld en politieke dekking heeft. Het is ook denkbaar dat Iran vooral zijn positie wil versterken. Iran gaat over een week in ieder geval in Genève met de EU onderhandelen over haar nucleaire programma’s.

Intussen gaan de VS door met de opbouw van een antiraketschild in Tsjechië en Polen. Het eerste akkoord met Praag is woensdag getekend. Tot woede van Moskou, dat meteen dreigde met „geëigende stappen”, ook al bezweren de VS dat het niet tegen Rusland is gericht. Tegen Russische raketten lijkt het schild inderdaad niet zo effectief. Die zijn te geavanceerd en hun lanceerplaatsen zijn te beweeglijk voor dit systeem. Het schild staat zo ver af van Iran dat het ook weinig kan beginnen tegen de raketten die daar nu zijn getest. Desondanks blijven Amerika en Rusland de confrontatie zoeken.

Deze politieke strijd is anachronistisch aan het worden. Europa is niet meer het centrale schouwtoneel, zoals in de Koude Oorlog. Amerika dient intussen zoveel fronten in de gaten te houden dat het prioriteiten moet stellen. Iran stelt de VS én Israël nu exact in dat opzicht op de proef.

De vraag of het antiraketschild zo’n prioriteit heeft, moet allereerst aan de hand van militaire criteria worden beoordeeld. Het belangrijkste is of het doet wat het beoogt: het elimineren van raketten uit Iran en andere staten, die zich buiten het internationale discours plaatsen. Vooralsnog lijkt het schild niet geschikt, zowel door de geografische ligging als door de technologische gebreken waarmee het kampt.

Amerika en Rusland kunnen hun onderlinge strijd beter staken. Die kost tijd en leidt af van de hoofdzaak: voorkomen dat Iran een kernwapen zou kunnen verwerven waarmee het de toch al niet bestaande vrede in het Midden-Oosten nog verder kan verstoren. Want dat is in beider belang.