Optreden hoort voor agent bij beroepseer

Een agente in burger hield in haar vrije tijd een auto aan. En werd doodgeschoten. Ze was moedig, zeggen experts. Dat dit kon gebeuren, had ze niet kunnen voorzien.

Meer dan 1.500 reacties staan er op condoleance.nl. En ruim 2.100 op het register van de politie Amsterdam-Amstelland. De dood van Gabrielle Cevat heeft veel emoties losgemaakt.

De 28-jarige hoofdagente die werd neergeschoten toen ze de bestuurder van een slingerende BMW wilde aanspreken op zijn rijgedrag was in burger, in haar eigen auto, op weg naar haar werk.

De politie zegt dat de man vrijwel meteen op de agente schoot, wellicht nog voor zij zich bekendmaakte als politiefunctionaris. Het incident vond plaats in Amstelveen, woensdagavond laat. De verdachte, een 49-jarige man van Arubaanse afkomst, wordt vandaag voorgeleid aan de rechter-commissaris, zegt een woordvoerder van de Amsterdamse politie. Hij was al eerder die avond bij een schietincident betrokken geweest.

Op condoleance.nl is de mening dat Cevat deed wat elke burger van een agent verwacht: optreden. Dit is ook wat de politie van haar mensen verwacht: alertheid, moed en doortastendheid.

Maar was het ook niet een beetje overmoedig? En gevaarlijk? Om alleen en in burger een bestuurder aan te spreken die over de weg zwiert? Had ze niet beter kunnen wachten op versterking? Is het verplicht voor een agent om dit te doen?

Het is allemaal speculeren, zeggen experts. De politie Amsterdam wil geen uitspraken doen over de vraag of de agente volgens protocol werkte. En ook niet over wat dat protocol dan mogelijk is in dergelijke situaties. „Het is nog te vroeg”, zegt een woordvoerder. Dat zegt de Politieacademie ook.

Het enige wat je nu al kan zeggen is dat de agente, omdat haar dienst nog niet begonnen was, niet verplicht was de bestuurder aan te houden. Ze had kunnen volstaan met een melding, zegt Jaap Timmer, hoofddocent politiestudies aan de Vrije Universiteit. Hij deed verschillende studies naar het geweld dat door en tegen de politie gebruikt wordt.

Een agent is 24 uur per dag, zeven dagen in de week, in functie, zegt Timmer. Ook in zijn vrije tijd moet hij optreden bij bijvoorbeeld inbraken of fors geweld. Als later uitkomt dat hij dit niet deed, is dat verwijtbaar, zegt Timmer. Bij lichtere overtredingen hoeft een agent in zijn vrije tijd niet per se iets te doen. Maar zelfs dan grijpen ze vaak in. Of bellen ze even een collega. Dat is beroepseer.

Er zijn wel vaste procedures voor de surveillancedienst bij het aanhouden van gevaarlijke verdachten in een voertuig, zegt Timmer. Die heet BTGV: benaderingstechniek gevaarlijke verdachten. Daar worden agenten op getraind op de opleiding. Daarbij worden de verdachten door middel van bevelen, gegeven met de megafoon op de surveillanceauto en onder dreiging van getrokken pistolen, een voor een uit de auto ‘gepraat’.

Maar dan moet wel bekend zijn dat het een vuurgevaarlijke verdachte betreft, zegt Timmer. En die kennis was er op dat moment hoogstwaarschijnlijk niet.

Naast professioneel handelen en beroepseer, verwacht ook de maatschappij dat agenten optreden, zegt Hans Boutellier, directeur van het Verwey Jonker Instituut en bijzonder hoogleraar politie en veiligheidsstudies aan de VU. Hij ziet een toenemende maatschappelijke druk op burgers om op te treden bij onrecht, dus dat geldt al helemaal voor agenten.

Het past ook in de boodschap van het kabinet: samen werken, samen leven. De politie zegt bovendien dat ze het niet alleen kan – en roept via het tv-programma Opsporing Verzocht op om mee te helpen.

Boutellier noemt dat de „responsabilisering van de samenleving” – anderen medeverantwoordelijk maken voor veiligheid. Er is wetgeving in de maak om handelende burgers meer in bescherming te nemen. Voor eigenrichting, burgers die het heft in eigen hand nemen, is meer begrip.

En dan was het slingeren van de BMW ook nog eens geen lichte overtreding. De bestuurder had dronken kunnen zijn en anderen kunnen aanrijden.

Misschien had ze moeten wachten op versterking. Had de meldkamer niet op tijd doorgegeven dat de verdachte al eerder die avond bij een schietincident betrokken was geweest?

Daar wil de politie nog niets over zeggen, zegt de woordvoerder. Wel dat Cevat uitging „van een simpel geval ‘bestuurder onder invloed’. Je rekent er gewoon niet op dat iemand zijn hoofd naar buiten steekt en boem doet”, zegt de woordvoerder. „De kans dat zomaar een bestuurder een vuurwapen heeft, is in Nederland niet zo groot”, zegt Jaap Timmer.

Omdat het geweld tegen politie toeneemt, denkt de grootste politiebond (ACP) aan maatregelen, zegt voorzitter Gerrit van de Kamp in een reactie. „De huidige zijn meestal repressief, zoals hogere straffen en het betalen van schadevergoeding door daders. Wij denken in aanvulling daarop aan het vervroegen van sluitingstijden in de horeca of het harder ingrijpen bij overtredingen. Het zijn misschien geen leuke maatregelen, maar we moeten manieren vinden om het geweld te stoppen.”