Ooit had ook u een ander leven

Bij Haruki Murakami voel je voortdurend dat een andere, onverklaarbare wereld nabij is. Zo ook in de nu vertaalde roman ‘Dans, dans, dans’ uit 1988.

Haruki Murakami: Dans, dans, dans. Vertaald door L. van Haute. Atlas, 384 blz. € 19,90

Het heeft lang geduurd voor de Japanner Haruki Murakami in Nederland de cultstatus kreeg die hij elders in de wereld vergaarde. Nu de verslaving dan toch om zich heen grijpt, jaagt huisdealer Atlas de vertalingen er in rap tempo doorheen.

Mochten we recentelijk nog Na de aardbeving verwelkomen, nu al ligt Dans, dans, dans in de winkel. Deze roman uit 1988 is het vervolg op Murakami’s eerste ‘echte’ werk, Jacht op het verloren schaap (1982), dat weer aanhaakte bij de vingeroefeningen Hear the wind sing en Pinball, uit 1973, twee boekjes die Murakami zelf niet vertaald wil zien. Alle worden verteld vanuit het perspectief van dezelfde naamloze ik-figuur (‘Boku’ in het Japans), een afstandelijke dertiger die niet van zijn stuk raakt wanneer de realiteit weer eens op tilt slaat.

In Jacht op het verloren schaap ging Boku, samen met een meisje met betoverende oren, op zoek naar zijn verdwenen vriend de Rat. Om vervolgens in contact te komen met een duivelse politicus, een mysterieus schaap met superkrachten en de slecht articulerende Schaapman. Vier jaar na deze gebeurtenissen bevindt Boku zich op dood spoor. Hij leeft alleen en wordt geteisterd door dromen over het vervallen Dolfijnenhotel uit het eerdere boek. Als freelance journalist vult hij nauwgezet maar zonder passie de pagina’s van tijdschriften. Een verhaal over de beste restaurants in Hakodate? Hij is je man. Een stukje over de voordelen van digitale horloges? Kom maar door. Het genereert trots noch zelfrespect. Zelf omschrijft hij het als het schuiven van ‘culturele sneeuw’.

De dromen zullen hem doen terugkeren naar het ijskoude Hokkaido, waar het oude Dofijnenhotel blijkt te zijn afgebroken ten faveure van een chique vijfsterrenpaleis, dat dezelfde naam draagt. Het is het begin van een ongeordende speurtocht naar... ja, naar wat?

Bij Murakami voel je voortdurend dat een andere, onverklaarbare wereld nabij is. Iedereen, zo schrijft hij, heeft het gevoel dat hij of zij elders een ander leven heeft gekend, maar dat die tijd simpelweg is vergeten. Dat gevoel van onvolledigheid haakt aan bij de culturele verwarring en de onthechting die naoorlogse Japanse generaties typeert, maar die – getuige Murakami’s succes – ook elders resoneert.

In het Dolfijnenhotel blijkt zich zo’n andere wereld verborgen te houden. Het is de wereld waar de Schaapman op Boku wacht. Met het geduld en de kalmte van een privédetective probeert de verteller antwoorden te vinden op vragen. Waarom leek het meisje met de oren hem in zijn dromen te roepen? Wat is haar connectie met zijn vriend, de B-acteur Gotanda? En waarom zegt de Schaapman dat zijn wereld ook Boku’s wereld is, een plek waarmee Boku – in tegenstelling tot de ‘echte’ wereld – is verbonden?

De reis die volgt, is bezaaid met opmerkelijke karakters. Maar vaak is het ook gewoon wachten geblazen. Iets wat extra opvalt door de langdradige Nederlandse vertaling, die de swing mist van de ‘Engelse’ Murakami, die baat blijkt te hebben bij gemaakte incisies in de brontekst.

Saai? Niet direct. Geen schrijver weet het alledaagse – een biertje, koken, een beetje rondsjokken – zo lezenswaardig te houden. En ja, het gezelschap van oude vrienden voelt vertrouwd. Gebeurt er iets, dan is het meteen opmerkelijk genoeg om de pagina’s te blijven omslaan. Maar geslaagd kunnen we Dans, dans, dans moeilijk noemen. Van al Murakami’s romans is dit de meest kunstmatige, ook omdat de invloed van William Faulkner, sf-schrijver Philip K. Dick en misdaadauteur Raymond Chandler te dicht aan het oppervlak ligt. Boku: ‘Bij een bepaalde vorm van geestelijke vermoeidheid kon ik me erg goed vinden in de romans van Faulkner en Philip K. Dick. Telkens als het zover was, greep ik steevast naar de lectuur van een van die twee terug.’

Teruggrijpen, dat woord dekt de lading. Boku en de Schaapman horen bij een eerdere, minder volwassen fase in Murakami’s carrière. In zekere zin is hier sprake van herhaling, van regressie – iets wat voor de Nederlandse lezer minder evident zal zijn, omdat Atlas een chaotische volgorde van vertalen hanteert die de chronologie van het oeuvre verdoezelt. Murakami moest de hectiek en geestelijke vermoeidheid die volgde op zijn monsterhit Norwegian Wood (1987) het hoofd bieden. Zijn oplossing was ‘een veilige trip naar de eigen achtertuin’.

Tegelijk is Dans, dans, dans een noodzakelijke schakel geweest in de ontwikkeling van zijn schrijverschap. In de loop van het boek ontstaan barsten in het onthechte karakter van de ik-figuur. Er is ruimte voor melancholie en de noodzaak tot binding. Murakami draagt met dit boek Raymond Chandlers hard-boiled-toontje ten grave en gooit Boku en de Schaapman er voor de goede orde bij. Inhoudelijk zien we het begin van een ontwikkeling van particulier naar publiek, van verwijdering naar engagement. De roman voelt stilistisch als ‘ouderwetse’ Murakami, maar tegelijk gaat hij expliciet in de aanval tegen het perverse kapitalisme van de jaren tachtig. Bovendien bevat het vileine zelfparodie middels de door succes ontmantelde schrijver Hiraku Makimura.

Zonder dit boek had Murakami nooit De Opwindvogelkronieken, Underground of Na de aardbeving kunnen schrijven. Meer dan in het verhaal, schuilt daarin het belang van Dans, dans, dans.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Murakami

In het artikel over Haruki Murakami Ooit had ook u een ander leven, (Boeken, 11 juli, pagina 8) leek het alsof Murakami in 1973 een vingeroefening met de titel Pinball heeft gepubliceerd. Het boek heet Pinball, 1973 en verscheen in 1980.