Onze onstilbare honger naar beelden en vermaak

Tentoonstelling Rachel Harrison: Lay of the Land. In het Consortium, rue Quentin 16, Dijon. Tot en met 21 september. Di–zo 14-18 uur, za 10-13 en 14-18 uur. Inl: www.leconsortium.com

Een houten kop van Abraham Lincoln, een bronzen sculptuur van Gertrud Stein, een Barbie met rode nepbontstola, een houten Indiaan, een Madonna-pop, prehistorische menhirs en de opgezette kop van een wild zwijn. Tientallen digitale kleurenfoto’s hangen in een lange rij aan de muur, ogenschijnlijk zonder samenhang. De Amerikaanse kunstenaar Rachel Harrison (1966, New York, waar ze ook woont) maakte de opnamen op reis door Amerika en Europa, met een eenvoudige camera. De installatie van foto’s van ongeveer 40 x 30 centimeter, elk afzonderlijk en op identieke wijze ingelijst, noemde zij Second Voyage (2008). Hij is te zien op een overzichtstentoonstelling van Harrison in het Consortium in Dijon, een van de interessantste plekken voor hedendaagse kunst in Frankrijk.

Het zijn allemaal foto’s van sculpturen en van driedimensionale mens- en dierfiguren. „Driedimensionaal” kan ook betekenen een portretfoto van Diana Ross die met lijst en al, staand op een tafelblad dat net terzijde is te zien, is gefotografeerd. Harrison heeft de objecten steeds op dezelfde manier vastgelegd, frontaal, zonder context, en op dezelfde wijze gekadreerd. Het is dus gissen naar schaal en afmetingen, Barbie is even groot als Gertrude Stein. Ook is het gissen naar het materiaal – de houten kop van Lincoln zou een plastic replica kunnen zijn.

Aan de Second Voyage ging een vergelijkbaar fotowerk vooraf, getiteld Voyage of the Beagle, naar het gelijknamige boek dat Charles Darwin in 1839 publiceerde. Het bevatte de aantekeningen en observaties van zijn beroemde vijfjarige reis met het schip The Beagle naar de Galapagos-eilanden en Australië. De waarnemingen waren de basis voor zijn Origin of Species, ze vormen een soort pre-theorie. Zo bezien zijn Harrisons foto’s ook een verzameling van observaties die samen een pre-theorie vormen.

Niet alleen de afmetingen en schaal van de objecten zijn gelijkgeschakeld en zonder betekenis. Ook de plek waar ze zich bevinden, in een museum, natuurpark of etalage, op de kermis of op een archeologische site, doet er niet toe. Dit is op zichzelf een aardige afspiegeling van de hedendaagse cultuur, waarin de verschillen tussen museum, kermis of etalage min of meer zijn verdwenen. Second Voyage getuigt van onze onstilbare honger naar beelden en van ons zappende en shoppende bestaan.

Op de tentoonstelling wordt de reis door de wereld ook verbeeld door middel van ‘echte’ sculpturen. Harrison maakte van cement en piepschuim pilaren, van ongeveer anderhalf tot ruim twee meter hoogte, die verwijzen naar klassieke standbeelden. Het zijn slordige stapelingen van blokken met hier en daar een herinnering aan een kapiteel of decoratieve rand. Het materiaal is afkomstig uit de bouw, waar het gebruikt wordt voor de afwerking van muren en de decoratie van namaak-architectonische lijsten en randen. Harrison verfde de beelden in knallende kleuren als parelmoerroze, turkoois en grasgroen. Elke pilaar heeft een eigen gadget, er bovenop gelegd of er tegenaan gezet, zoals een ski, een plastic citroen of een rode telefoon. Je loopt er tussendoor als een toerist in een cultuurpark. De pilaren zijn oplichters, ze poseren als standbeelden.

Harrisons sculpturen zijn handwerk, vol ironie maar met een grote beeldende sensibiliteit. Ze kerft, snijdt, modelleert, beschildert. De handelingen zijn niet expressief maar verwijzen naar de expressiviteit en het grote gebaar van vroegere heroïsche beeldhouwkunst en van abstract-expressionistische schilderkunst. Op een ongeverfde sokkel van bordkarton en spaanplaat staat een houten bord waarop een fotoprint is geplakt. Nicholas Sarkozy verklaart met veel enthousiasme een zelfportret van de jonge schilder Courbet aan Angela Merkel, die het schilderij met afschuw bekijkt. Op de sokkel staan verfflessen in geel en roze, alsof het werk nog in wording is.

Het werk van Harrison is vrolijk, licht en slim, met een grote rijkdom aan verwijzingen en associaties. Ze maakt de onmacht om werkelijke betekenis in de wereld te ontdekken voelbaar, zonder hier verder een uitspraak over te doen. Haar tentoonstelling is een prachtig theater van kitschtotems en goedkope trofeeën.