‘Grootmeester Evans kan tevreden zijn’

Pianiste/zangeres Eliane Elias speelt op North Sea Jazz ‘nieuwe’ muziek van pianist Bill Evans. Haar man, bassist Marc Johnson, herontdekte de schetsen op oude banden.

De romantisch-impressionistische pianomuziek van het Bill Evans Trio uit het begin van de jaren zestig, behoort tot de mooiste jazz ooit gespeeld. Er is geen pianotrio dat er niet door werd beïnvloed. Ook de Braziliaans/Amerikaanse pianiste en zangeres Eliane Elias schreef al als tiener de arrangementen van Evans uit. Op haar cd Eliane Elias Sings & Plays Bill Evans: Something for You, een project dat ze vanavond ook brengt op North Sea Jazz, speelt en herinterpreteert nummers als Blue in Green, Waltz for Debby en But Beautiful.

Elias (Sao Paulo, 1960) kreeg in haar jeugd de rijke Braziliaanse muziekcultuur van de bossanova mee. Ook volgde zij klassieke pianolessen, in navolging van haar moeder, die pianiste was. Haar vader bracht jazzelpees mee van zijn reizen. Juist die muziek greep haar. „Ik voelde de swing in mijn botten”, zegt Elias, voorafgaand aan een eerder concert in Rotterdam. Dus begon ze solo’s uit te schrijven van pianisten als Art Taylor, Bud Powell en Bill Evans. Ze bestudeerde alles, van harmonie tot improvisatie en wist: om iets in de jazz te betekenen moet ik naar Amerika. Ook al werkte ze al vanaf haar zeventiende met de bossanovagrootmeesters Antonio Carlos Jobim en Vinicius de Moraes. „Ik heb veel van hen geleerd, maar de jazz trok toch sterker.”

In 1981 vertrok ze naar New York. Daar belandde ze in het jamcircuit, waar ze met moeite een plek verwierf. Elias: „Als vrouw en niet-Amerikaanse moest ik mezelf dubbel bewijzen. Muziek is sekseloos, maar vrouwelijke instrumentalisten zijn dungezaaid. Er waren tal van machomuzikanten die me niet wilden. Pas toen ik aantoonde dat mijn muzikale vocabulaire groot is en meer omvat dan jazz, raakten ze geïnteresseerd.”

Een sleutelmoment was haar toetreding tot de beroemde jazzformatie Steps Ahead. Toch bleef het bij één album in 1983. „Het was een tijd waarin ik mij ontplooide als pianist. Mijn ambitie lag echter bij het leiden van kleine groepen. Ik ben dol op piano in triovorm.”

Op haar solo-cd’s wisselt ze af tussen latinjazz, klassiek en jazz die neigt naar pop. Ze staat bekend als een gedreven muzikant, die tijdens haar concert lichte divatrekjes vertoont en haar muziek dag en nacht wil perfectioneren. Ooit was ze de vrouw van trompettist Randy Brecker. Nu is ze al weer jaren getrouwd met de gevierde bassist Marc Johnson – „een symbiose in muziek en liefde”. Elias: „Een relatie met een muzikant die voortdurend op tournee is, kan behoorlijk onder druk staan. Samen op tournee gaan is heerlijk.”

Hun Bill Evans-project, met daarbij de soepel drummende Joey Baron, is volgens Elias een geval van ‘serendipiteit’; de gave toevallig waardevolle dingen te ontdekken. „Evans is van grote invloed op ons beiden geweest.” Bassist Johnson speelde van 1978 tot 1980 in Evans’ laatste trio. Vorig jaar vond hij oude cassettes terug met daarop ruwe schetsen en onuitgebrachte composities van de pianist. „Prachtig, zeldzaam materiaal. „Toen we de tapes beluisterden, voelden we direct de aandrang dit op te nemen.”

Elias bewerkte stukken, voegde nieuwe noten toe en voltooide Something for You, dat ze ook van tekst voorzag. „Een hele verantwoordelijkheid, maar het voelde heel natuurlijk. Ik denk dat ik Evans goed aanvoel omdat ik hem al sinds mijn jeugd bestudeer.” De cd is gemaakt in de geest van Evans, zonder dat Elias probeert hem te imiteren. „Ik ken zijn licks te goed. Ik wilde juist de lyrische, harmonische aspecten van zijn spel, hoe hij speelde met timing, belichten.”

Toch bezit de pianiste een vergelijkbare, elegante frasering. En ze is in staat eenzelfde emotionele lading aan de muziek te geven. Maar zingend, met een Portugees accentje, drukt ze er ook haar eigen stempel op. „Grootmeester Evans kan best tevreden over me zijn.”

Concert: 11/7 op North Sea Jazz. Podcasts, interviews, achtergronden en recensies: www.nrc.nl/northseajazz