Geen gevoel

Moderne, trendy spiritualiteit lijkt te maken te hebben met spontaniteit, persoonlijke opwellingen, naïeve zweverigheid („ik voel dat zo”), sentimentaliteit (alles en iedereen is lief), inspiratie, een gevoel-in-je-buik, met dingen die op je neerdalen en even plotseling weer verdwijnen, kortom, met emoties.

Een gevoel komt spontaan bij ons op. Kijk eens hoe stom die idioot rijdt! Als ik aan mijn dochtertje denk krijg ik een heel warm gevoel. Oh, als ik die baan eens kreeg! En al die gevoelens gaan ook weer spontaan weg.

Een onderdeel van spiritualiteit is vergeven. Stel dat je wacht op de emotie dat je iemand vergeeft, dan kan je lang wachten. Ons instinct vertelt ons namelijk wraak te nemen. Of in ieder geval wraakzuchtige gedachten te koesteren. Maar goed, stel dat je iemand inderdaad spontaan vergeeft, gebaseerd op een gevoel dat later ook weer spontaan verdwijnt. Dan ben je verder van huis: jij bent in de war en als je de ander op de hoogte heb gesteld van jouw vergiffenis is die ander ook in de war. Heb je me nou vergeven of niet?

Spiritualiteit, in casu vergeven, is dan ook niet gebaseerd op een gevoel maar op een beslissing. Deze opvatting is in spirituele kringen niet erg populair want daar klinkt beslissing koud en rationeel en zij hadden nou juist besloten dat we „meer naar ons gevoel moeten luisteren en minder in ons hoofd moeten zitten”.

Ik denk dat ze gedeeltelijk gelijk hebben. Je gevoel ontkennen heeft schade aangericht maar het blindelings volgen evengoed. Onze emoties zijn belangrijke hulpmiddelen, maar ons verstand is de baas over die hulpmiddelen. Dat is emotionele intelligentie. Als je gevoel steeds de baas is ben je hysterisch en leid je een chaotisch leven.

Net als liefde, relaties en vriendschap heeft spiritualiteit weinig met spontaniteit en gevoel te maken en veel met een beslissing om je rationeel te gedragen, beschaafd, betrouwbaar, nuchter, redelijk, beleefd, volwassen, onnatuurlijk, kortom, met discipline, zelfbeheersing en gezond verstand.

Spiritualiteit is dus de beslissing om je rationeel en verstandig te gedragen. Soms helpt je gevoel je daarbij maar veel vaker juist niet.

Televisiemaker François de Waal is op zoek naar no-nonsense spiritualiteit.