‘Deze ontmoeting is nog geen onderhandeling’

Nieuwsanalyse

Onderhandelaars van de Zimbabweaanse regering en de oppositie zijn sinds gisteren weer met elkaar in gesprek. Maar de kansen op een akkoord zijn minimaal.

. De onderhandelaars van de Zimbabweaanse oppositiepartij MDC en regeringspartij Zanu-PF die elkaar gisteren in Pretoria de hand schudden, zijn oude bekenden. Tendai Biti en Welshman Ncube van de twee facties van de MDC, en de Zanu-ministers Patrich Chinamasa en Nicholas Coche zaten vorig jaar al maandenlang vergeefs met elkaar te praten. Net als toen, zijn de vooruitzichten van een akkoord, dat volgens de Zuid-Afrikaanse bemiddelaars „ophanden” zou zijn, minimaal.

De Zuid-Afrikaanse spindoctors maakten de afgelopen weken overuren in een poging de wereld te overtuigen dat de stille diplomatie van president Thabo Mbeki vruchten afwerpt. Tijdens de top van de Afrikaanse Unie in Egypte anderhalve week geleden lekte Pretoria naar hartenlust over „aanstaande deals”, ook al ontkende oppositiepartij MDC dat er op dat moment besprekingen met de onderhandelaars van president Mugabe gaande waren „op wat voor een niveau dan ook”. Daags voor de top van de grote industrielanden in Japan, waar Mbeki deze week onder grote druk stond om de Zimbabweaanse crisis op te lossen, bleef oppositieleider Tsvangirai weg bij een geplande ontmoeting met Mugabe.

Ook gisteren haastte de MDC zich te benadrukken dat de status van de ontmoeting in Pretoria niet moet worden overdreven. Het zijn besprekingen over besprekingen. „Degenen die beweren dat we nu werkelijk zijn begonnen met onderhandelingen, zijn achterbaks.” Die sneer was bedoeld voor president Mbeki, de onderhandelaar namens het regionale samenwerkingsverband SADC.

De MDC heeft in de afgelopen maanden gezegd geen vertrouwen te hebben in Mbeki, omdat hij Mugabe de hand boven het hoofd zou houden.

De Zuid-Afrikaanse president heeft zich sinds de gewelddadige tweede ronde van de presidentsverkiezingen eind vorige maand, waarin alleen Mugabe kandidaat stond, nog altijd niet uitgelaten over de vraag of Mugabe nog steeds als het legitieme staatshoofd wordt beschouwd. Op verzoeken van de Zimbabweaanse oppositie aan SADC om Mbeki te vervangen, of te laten bijstaan door een onderhandelaar van de Afrikaanse Unie of de Verenigde Naties, is niet gereageerd.

De inzet van Morgan Tsvangirai, winnaar van de eerste ronde eind maart, en die van de zittende president Mugabe, winnaar van de omstreden tweede ronde, liggen mijlenver uit elkaar. Mugabe wil pas echt praten over een overgangsregering als de oppositie hem erkent als staatshoofd. Tsvangirai wil alleen praten als hij als winnaar aan tafel mag gaan zitten. Hij wil bovendien dat de 1.500 politieke gevangenen worden vrijgelaten en dat het geweld tegen zijn aanhang onmiddellijk stopt. Sinds de verkiezingen op 27 juni zijn volgens de oppositie nog eens twintig activisten vermoord door de doodseskaders van de regering.

Zelfs al zouden de partijen tot een overeenkomst kunnen komen in Pretoria, dan blijft de vraag of iedereen binnen Zanu-PF dat akkoord zou respecteren. Toen onderhandelaar Tendai Biti begin juni werd opgepakt in Harare werd hij dagenlang ondervraagd door geheimagenten over welke beloften de twee onderhandelaars van de regering hem hadden gedaan tijdens eerdere besprekingen.

Volgens de advocaat van Biti bestaat er tot op het hoogste niveau binnen Zanu-PF grote angst dat de ministers Chinamasa en Coche partijleden zouden verraden.

Een aantal hoge generaals is de afgelopen 28 jaar betrokken geweest bij grove mensenrechtenschendingen en vreest uitlevering aan het Internationale Strafhof in Den Haag.