Open het fort Europa

Het Europese asielbeleid heeft een lange weg te gaan, de ferme verklaringen deze week in Cannes van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken ten spijt. Harde afspraken moeten ook na deze week nog gemaakt worden.

Het aangekondigde ‘immigratiepact’ is op zichzelf welkom. Iedere inwoner van het grote, onbegrensde Europese binnenland met gezond verstand begrijpt dat ‘Nederlands’ of ‘Duits’ asielbeleid feitelijk niet bestaat. Een Europese harmonisatie van nationale pardonregelingen ligt dus voor de hand. Net als betere bewaking van de buitengrenzen en samenwerking bij kennismigranten die wél welkom zijn. Vreemdelingenbewaring voor de uitzetting mag sinds kort van Brussel anderhalf jaar duren, ook voor kinderen.

Fort Europa manifesteert zich daarmee duidelijker dan ooit. Tegelijk is onder de lidstaten het hemd nader dan de rok. Eerdere afspraken om bij pardonregelingen elkaar te consulteren werden nooit uitgevoerd. Illegalen in Zuid-Europa verplaatsen zich zodra ze amnestie krijgen. Maar verdere verharding van het Europese uitzettingsbeleid is onbevredigend: illegaliteit is maar een deel van het probleem.

Tegen immigratie zou anders aangekeken moeten worden. Achter z’n versterkte muren vergrijst Europa in hoog tempo. Ook Nederland heeft behoefte aan gekwalificeerde mensen. Vanaf 2010 krimpt de beroepsbevolking, terwijl de vraag in onderwijs en zorg zal toenemen. Europa zal een omslag moeten maken van repressie naar werving van migranten. Dat vraagt sociale en culturele flexibiliteit. Maar ook de verdere ontwikkeling van een gezamenlijke rechtsgemeenschap.

Op al die terreinen is, eufemistisch gezegd, nog veel ruimte voor verbetering. De rechtbank Zwolle-Lelystad kraakte bijvoorbeeld deze week het Griekse vreemdelingenbeleid. Juridisch en humanitair schiet Athene zo tekort dat staatssecretaris Albayrak (Jusititie, PvdA) een asielzoeker die Europa via Griekenland binnenkwam, daarheen niet mag terugverwijzen. De betreffende asielzoeker werd daar drie dagen opgesloten, mocht geen asielverzoek indienen, kreeg geen eten en drinken en werd herhaaldelijk geslagen. Terugsturen naar Griekenland betekent derhalve het blootstellen van een asielzoeker aan vervolging. Het interstatelijk vertrouwensbeginsel mocht op deze EU-lidstaat niet meer worden toegepast. Er was een ‘omslagpunt’ bereikt, aldus de Zwolse bestuursrechter.

Dat lijkt in een ander verband deze week ook te gelden voor Italië. De regering-Berlusconi zet, tegen een storm van internationale kritiek in, een maatregel tegen de Italiaanse Roma en Sinti bevolkingsgroep door. Deze EU-burgers moeten hun vingerafdrukken afstaan, uitsluitend wegens hun etniciteit. Sinds de nazistische bevolkingsregistraties in de jaren ’30 en ’40 is zo’n maatregel in Europa op basis van ras of bevolkingsgroep niet meer voorgekomen. Zolang binnen Europa dergelijk opportunisme regeert, is een effectief Europees migratiebeleid een illusie. Om van het gebleken fundamentele gebrek aan gezamenlijk rechtsopvattingen maar te zwijgen.