‘Milieucriminelen hebben vrij spel’

De handhaving van milieuregels is niet goed georganiseerd, zegt de commissie-Mans. „Soms moeten de bedrijven zelf aan de inspecteur uitleggen waar hij moet kijken.”

De handhaving van milieuregels schiet al jaren tekort en moet verbeterd worden. Een commissie onder leiding van Jan Mans, oud-burgemeester van Enschede, bracht de grootste problemen in kaart. Vijf vragen aan de voorzitter van de Commissie Herziening Handhavingsstelsel VROM-regelgeving. „Het is nu of nooit.”

Zijn uw ervaringen met de vuurwerkramp in Enschede de reden dat u deze onderzoeksopdracht kreeg?

„Het zal zeker meegespeeld hebben. Maar ik ben ook een generalist en heb ruime bestuurlijke ervaring. Ik ben nog steeds betrokken bij de regelgeving rond vuurwerk. Ook bij de handhaving van de aangescherpte regels. Zo heb ik veel contacten in Duitsland en België en heb ik vaak te maken met het ministerie van VROM. Misschien dachten ze daarom op het ministerie: ‘hé, die Mans moeten we hebben’. Bij de vuurwerkramp in Enschede kwam zeer pregnant naar voren dat er een verschil bestaat tussen het verlenen van een vergunning en de handhaving ervan.”

Wat is de belangrijkste observatie uit uw onderzoek?

„Er gaan zo veel bedreigingen uit van het niet naleven van de milieuregels. We moeten ons daartegen wapenen, dat is in het belang van de maatschappij. De problemen spelen al jaren. De handhaving is niet goed georganiseerd. We hebben met veel mensen gesproken en telkens bleek weer: er moet nu echt eens wat gaan gebeuren. Het is nu of nooit. Daarom heet ons rapport De tijd is rijp.”

De Probo Koala vertrok onder de ogen van lokale handhavers uit Amsterdam en dumpte gif in Ivoorkust. Daarbij kwamen 16 mensen om en raakten tienduizenden gewond. Dat kan morgen weer gebeuren?

„Ja, iets soortgelijks kan morgen veel te gemakkelijk weer gebeuren. In dat opzicht is de Probo Koala een van de meest recente en beste voorbeelden van wat gebrekkige handhaving allemaal kan betekenen. We hebben het niet goed georganiseerd en daardoor hebben milieucriminelen vrij spel. Bij milieucriminaliteit hoef je overigens niet alleen te denken aan illegale transport van afval. Je hebt ook een bloeiende internationale handel in beschermde diersoorten. Overbevissing is een andere vorm van milieucriminaliteit die onze leefomgeving bedreigt. Er gaan miljarden in om.”

De bestrijding van zware milieucriminaliteit komt niet van de grond, stelt u. Justitie heeft een aantal jaren geleden juist het functioneel parket opgezet in Den Haag, om bijvoorbeeld de expertise over milieustrafrecht te bundelen. Vergeefse moeite?

„Neen, geenszins. Het functioneel parket klaagt dat zij te weinig wordt geïnformeerd door lokale handhavers. Het Openbaar Ministerie loopt zo te veel achter de feiten aan. Justitie is toch afhankelijk van de zaken die gemeenten, provincies of waterschappen aandragen. Het Openbaar Ministerie is nu bovendien te veel met kleine zaken bezig. Het zou goed zijn als lokale overheden, de belangrijkste handhavers van bestuursrecht, meer mogelijkheden krijgen om sancties op te leggen, zodat justitie zich werkelijk op de grote zaken kan richten.”

Maar die lagere overheden hebben toch vaak te weinig expertise? Dan moeten die toch niet meer sancties op kunnen leggen?

„De verschillen zijn lokaal heel groot. Vooral kleinere gemeentes hebben problemen. Grote bedrijven klagen bijvoorbeeld niet over de frequentie van controles, maar over het gebrek aan deskundigheid. De goede bedrijven, om het maar zo te zeggen, moeten soms aan de inspecteur uitleggen waar hij moet kijken. Dat kan niet. Daarom pleiten wij ook voor 25 expertisecentra die de huidige 500 handhavende instanties moeten vervangen. Let wel, wij pleiten er niet voor om bevoegdheden bij de gemeenten weg te halen. Dat is nu juist niet de bedoeling. Gemeenten mogen afwijken van de besluiten die de centra straks geven, maar dan hebben ze wel wat uit te leggen.”