De openlijke oorwurm

Waarom neuriet een mens? En waarom heel lang datzelfde deuntje?

Paul R. Doekes uit Heteren neuriet vaak buiten, in de tuin of wandelend. Makkelijk een half uur ’t zelfde deuntje. Zou hij iemand anders dat horen doen, schrijft hij, ‘dan zou ik daar vast knettergek van worden. Waarom word ik dat niet van mijzelf? Waar staat neuriën voor? Heeft het nut?’

Neuriën is een vooral makkelijke manier van zingen, je kunt je mond dichthouden, meldt de Tilburgse psycholoog Ton van Boxtel. En je hebt toch die fijne botresonantie. Diep autistische patiënten blijkt graag te neuriën. En sommige epileptici gaan hardnekkig neuriën bij een aanval. Van Boxtel: „Bij neuriën worden diepe emotionele hersendelen geactiveerd. Ik denk dat je daar het nut moet zoeken, het ontspant.”

Dat geneurie hoeft niet altijd ergernis op te wekken. Psycholoog Douwe Draaisma bekent desgevraagd: „Ik ken nauwelijks plezieriger ervaringen dan een wandeling maken met een neuriënde vrouw aan mijn arm.”

Maar dan het eindeloos herhaalde melodietje. Dat is een snel opkomende tak van wetenschap. Tegenwoordig worden liedjes die je niet uit het hoofd krijgt ‘oorwurmen’ (google op ‘earwurm’ of ‘Ohrwurm’ en ‘music’) genoemd. Neuriën is een soort openlijke oorwurm, oppert de Amerikaanse oorwurmonderzoeker Louis Lippman (Western Washington University). Maar verder weet hij niks van neuriën – zegt-ie.

Waarom ergert Doekes zich niet aan zijn (geneuriede) oorwurm? Misschien is hij te muzikaal om zich te ergeren. Lippman onderzocht de oorwurm bij beroepsmusici. Wat bleek? Net als bij iedereen zit ook bij hen vaak een obsessief melodietje in het hoofd. Maar in tegenstelling tot veel leken kennen musici vaak de oorsprong van dat deuntje (meestal uit de muziek die ze daadwerkelijk spelen) en ook hebben zij er totaal geen hinder van. „Ze hebben vrede gesloten met hun akoestische parasieten en ze gebruiken hen zelfs bij mentale repetities”, aldus Lippman. Hun melodietjes zijn waarschijnlijk ook langer dan gemiddeld. „De meest gehate melodietjes in je hoofd zijn meestal niet langer dan een maat of vier”, weet Lippman. „Zoiets als Hey Jude”. Er zijn fijne en minder fijne oorwurmen en hoe muzikaler je bent, des te meer kans op fijn.

De neuroloog (en amateurpianist) Oliver Sacks kan zijn oorwurmen van zestig jaar geleden zo weer binnenhalen. In zijn laatste boek Musicophilia wijdt hij er een heel hoofdstuk aan. Hij vergelijkt de obsessieve gedachtendeuntjes met de tics van Tourettepatiënten en denkt zelfs dat er kleine epilepsie-achtige verschijnselen aan ten grondslag liggen, aan „dit weerloos graveren van muziek in het brein.”

Hendrik Spiering

In de zomerrubriek ‘next question’ wordt antwoord gezocht op alledaagse vragen. Ook een vraag? Mail wetenschap@nrc.nl

Eerdere vragen staan op: nrcnext.nl/nextquestion