Boeing heeft EADS nog niet verslagen

Al bijna tien jaar zijn de Amerikanen bezig nieuwe tankervliegtuigen te zoeken voor de luchtmacht. Gisteren werd een eerder contract vernietigd en de aanbesteding heropend.

Een zege van Amerika op de Franse tanker. Zo zagen veel defensiespecialisten in de Verenigde Staten gisteren de beslissing om de grootste trans-Atlantische militaire aanbesteding ooit over te doen.

Alleen in Mobile, in de staat Alabama in het diepe zuiden van de VS, heerste verslagenheid. Daar zou de assemblage van de 179 tankervliegtuigen van Airbus plaatsvinden en waren 1.900 nieuwe en goedbetaalde werkplekken in het vooruitzicht gesteld. „Het gevoel dat we verloren hebben overheerst”, zei gouverneur van Alabama Bob Riley.

De gunning, die een trans-Atlantisch gevecht over nationale trots en banen heeft veroorzaakt, is een miljardengevecht. In eerste instantie is met de order 22 miljard euro gemoeid. Dit kan de komende 15 jaar oplopen tot 64 miljard euro. Op termijn gaat het voor Alabama om meer dan tankvliegtuigen. Airbus overweegt, mits het tankercontract alsnog gesloten wordt, meer werk in Mobile te laten uitvoeren.

Er is nog hoop voor Mobile. Het heropenen van de aanbesteding betekent niet dat Amerika’s trots, Boeing, het contract alsnog zal krijgen. Airbus, dat namens het consortium onder leiding van Northrop Grumman – ook uit Amerika – en het Europese EADS de tankers bouwt, heeft nog steeds even grote kansen.

De nieuwe toestellen voor de Amerikaanse luchtmacht moeten de huidige vloot van Boeing KC-135’s vervangen, die stamt uit de tijd van president Eisenhower, eind jaren vijftig van de vorige eeuw. De Amerikaanse luchtmacht heeft nog ongeveer 500 KC-135’s in dienst die volgens plan geleidelijk aan zullen worden vervangen. Een tanker wordt gebruikt om jagers en bommenwerpers in de lucht van brandstof te voorzien.

De eerste plannen voor de aanschaf van vervangende tankervliegtuigen dateren van rond de eeuwwisseling. Het Pentagon kan kiezen tussen de Boeing 767 en de Airbus A330 – beide omgebouwde passagierstoestellen. Na een openbare aanbesteding kreeg Boeing in 2003 het contract voor de levering van 100 toestellen.

Maar de zelfbenoemde waakhond Project on Government Oversight sloeg alarm. Boeing zou werknemers van het Pentagon hebben omgekocht. Begin 2004 stelde het Pentagon na een diepgaand onderzoek vast dat dit inderdaad het geval was. Een hoge Defensie-ambtenaar, Darleen Druyun, die Boeing het contract had bezorgd, bleek in ruil hiervoor een baan bij de vliegtuigbouwer te hebben gekregen. Senator John McCain, nu presidentskandidaat voor de Republikeinen, was een van de politici die erop aandrong het contract met Boeing te annuleren en een nieuwe aanbesteding uit te schrijven. Dit gebeurde ook, eind 2004. Boeing ontsloeg zowel Druyun als de financieel directeur, Michael Sears, die zaken met haar deed. De twee kregen later gevangenisstraffen van respectievelijk negen en vier maanden opgelegd.

In februari van dit jaar leek er een winnaar te zijn van de hernieuwde aanbesteding. Het consortium van Northrop en EADS kreeg de order en vierde feest. „Dit is een geweldige dag voor Alabama”, zei Bob Riley toen. De gouverneur eiste alvast een plaats op in het rijtje van ’s werelds bekendste vliegtuigbouwsteden: Toulouse, Seattle, Mobile. Maar Riley juichte te vroeg.

Ditmaal gooide een onderzoekscommissie van het congres, de Government Accountability Office (GOA), roet in het eten, op instigatie van Boeing. De commissie gaf vorige maand de Amerikaanse vliegtuigbouwer gelijk: ook bij de gunning van het contract aan Northrop/EADS deden zich onregelmatigheden voor. De luchtmacht zou onder meer de kostenraming van Boeing verkeerd hebben gelezen en het bod van Northrop Grumman/EADS ten onrechte hoger hebben gewaardeerd omdat hun vliegtuig meer brandstof kan vervoeren.

Boeing begon intussen met een miljoenen kostende pr-campagne en schakelde politici in om de zaak op zich te nemen. EADS en Northrop Grumman reageerden door radiospotjes in Washington uit te zenden en een dagelijkse e-mail rond te sturen onder de kop ‘Tanker Truth’. Deze keer won Boeing. De miljardenaanbesteding moet worden overgedaan. Nieuwe ronde, nieuwe kansen voor de tankerdeal dus.