Alle macht aan de plaatselijke inkopers

De ruimte voor ‘vriendjespolitiek’ bij aanbestedingen en de inschakeling van bedrijven die niet helemaal in de haak zijn, blijven nog een tijdje in stand. Een nieuwe aanbestedingswet, die hieraan een eind beoogde te maken met uniforme regelgeving, heeft het deze week afgelegd in de senaat. Daar stemde een ruime meerderheid, inclusief coalitiepartij PvdA, tegen de aanbestedingswet die drie opeenvolgende ministers van Economische Zaken – Brinkhorst (D66), Wijn (CDA) en Van der Hoeven (CDA) – hebben verdedigd.

Het komt niet vaak voor dat de Eerste Kamer een wet torpedeert. Zeker niet als die wet twee jaar geleden met algemene stemmen is aangenomen door de Tweede Kamer.

In de tussentijd is er dus iets gebeurd: een succesvolle lobby vanuit het lokale en regionale bestuur, gesteund door de inkopers, heeft goedkeuring in de senaat weten te blokkeren.

De senaat is het machtsbolwerk van het lokale en provinciale bestuur in Nederland, alsof de republiek der zeven verenigde provincies nog altijd bestaat. Dat bleek twee jaar geleden ook bij de ‘splitsingswet’ van de energiebedrijven: de felle lobby tegen splitsing van de aandeelhouders van de energiebedrijven, de provincies en gemeenten, vond in de Tweede Kamer geen gehoor, wel in de senaat.

Bij de aanbestedingswet leek er aanvankelijk niets aan de hand. Het ging om een zogenoemde ‘raamwet’, die nader ingevuld zou worden met gedetailleerde regelingen. Het bedrijfsleven steunde de wet.

Nadat de Tweede Kamer de wet had aangenomen, maar voordat de senaat die had behandeld, kwam Economische Zaken november vorig jaar met 650 pagina’s uitvoeringsregels. Daarop sloegen de inkopers alarm. Zij vreesden te worden beknot in hun vrijheid om eigen regels en voorwaarden bij aanbestedingen te stellen.

Volgens Van der Hoeven gaat in de aanbestedingsmarkt jaarlijks 36 miljard euro om, 13 miljard van het Rijk en de rest van het lokale en regionale bestuur.

De VNG, de belangenclub van de gemeenten, het Aanbestedingsplatform van de provincies en de Vereniging van Inkoopmanagement (NEVI) liepen te hoop tegen het pakket uitvoeringsregels. Onwerkbaar, ondemocratisch, bureaucratisch en lastenverhogend, was hun oordeel.

EZ heeft die signalen niet opgevangen. Het ministerie was kennelijk de les vergeten van de energiewet: in de senaat heeft het lokale en regionale bestuur onzichtbare invloed. Bij de aanbestedingen was daar het meest te winnen voor de inkopers en te verliezen voor de minister.

Roel Janssen