Jeugdbendes maken Londen tot ‘oorlogsgebied’

In Londen werden in een half jaar tijd 19 tieners vermoord door andere tieners. Het probleem doet zich voornamelijk voor onder zwarte jongeren in achterstandswijken.

Het begint op een epidemie te lijken. Vrijwel wekelijks worden er in de Britse hoofdstad Londen tieners vermoord. Meestal worden ze doodgestoken door leeftijdsgenoten. Soms per ongeluk, soms met opzet. Anderen overleven, maar raken zwaargewond. Het zorgt voor onrust onder de bevolking, en brengt de politie en politieke bestuurders in verlegenheid.

Vorige week was het opnieuw raak. De zestienjarige Shakilus Townsend, die tot een van de jeugdbendes hoorde die veel armere wijken van Londen onveilig maken, werd neergestoken. Hij werd in een val gelokt, vermoedelijk via een meisje dat een afspraakje met hem had geregeld. Eenmaal ter plekke was er van haar geen spoor te bekennen. Shakilus werd door gemaskerde jongens met honkbalknuppels en messen bewerkt. „I don’t want to die, I want my mum”, waren volgens een ooggetuige zijn laatste woorden, terwijl hij bloedend op de grond lag. Dat Shakilus zelf geen lieverdje was, bleek naderhand uit een foto die hij op de website Bebo had geplaatst. Daarop is hij met getrokken mes te zien.

Shakilus is de achttiende tiener die dit jaar is vermoord. Maandag overleed nummer negentien, een veertienjarige jongen, door toedoen van leerlingen van een andere school. De ironie was dat David Idowu, een voorbeeldige leerling, binnenkort een toespraak zou houden tegen de messencultuur onder jongeren.

Vorig jaar was al een recordjaar in Londen, toen 27 jongeren op gewelddadige wijze om het leven kwamen. Dit jaar dreigt nog erger te worden. De meeste daders én slachtoffers zijn zwart, maar ook blanke jongeren en jongeren met een andere huidskleur zijn regelmatig bij steekpartijen betrokken. Vaak gaat het om futiliteiten, zoals het niet respecteren van het territorium van een bepaald postcodegebied dat door een jeugdbende wordt geclaimd.

Karim Brohi, een chirurg van het Royal London Hospital, vergeleek Londen vorige maand met een oorlogsgebied. Hij zei dat op zijn afdeling traumatologie een op de drie patiënten steekwonden heeft. Collega Tunji Lasoye van het King’s College Hospital weet nog dat hij in 2000 hooguit een paar steekwonden per week zag, gewoonlijk bij mannen van in de twintig. Nu ziet hij ze dagelijks, en de slachtoffers worden steeds jonger en zijn vaker meisjes.

Hoe komt het dat het geweld onder jongeren zo is toegenomen? Een van de redenen is de groei van het bendewezen in Londen. De politie heeft 171 bendes geïdentificeerd, van niets ontziende professionele groepen tot tientallen betrekkelijk onschuldige bendes. In sommige wijken wemelt het ervan, rond grote naargeestige sociale woningbouwcomplexen waar veel immigranten een toevlucht hebben gevonden. De bendes tooien zich met namen als ‘Bloodshedders’ of ‘Soldiers of Shakespeare’.

Volgens dominee Joyce Daley, die met straatkinderen in het Oost-Londense Hackney heeft gewerkt, sluiten velen zich bij jeugdbendes aan om meer veiligheid te verkrijgen. „Maar als ze eenmaal in een bende zitten, proberen ze elkaar de loef af te steken. Ze vinden het stoer om berucht te zijn.” Sommige bendes presenteren zich theatraal via internet. Ze nemen video’s op waarop ze met wapens en al zijn te zien.

De regering neemt het messenprobleem serieus. Maar het is makkelijker het te signaleren dan er een oplossing voor te vinden, deels omdat het met zoveel verschillende factoren samenhangt. Met de slechte kwaliteit van het onderwijs in achterstandswijken, met de geringe controle van ouders op hun eigen kinderen, de aanpassingproblemen van immigranten en hun kinderen in hun nieuwe omgeving en de overvloedige aanwezigheid van drugs en criminaliteit in de arme wijken.

„Er zijn duizenden kinderen in Londen, die met ernstige emotionele problemen kampen”, zegt Christine Enright, psychotherapeute bij de hulporganisatie Kids Company. „Sommigen worden van school getrapt, anderen uit het ouderlijk huis gezet. Dan slapen ze in portieken of auto’s. Ze moeten eerst zien te overleven. Sommigen beginnen te stelen en menigeen sluit zich aan bij bendes.”

Ook de Britse samenleving als geheel schiet tekort jegens kinderen, betoogt ze. Ze wijst op een recent Unicef-rapport over het welzijn van kinderen. Van de 21 onderzochte ontwikkelde landen eindigde Groot-Brittannië op de laatste plaats.

De kans dat een willekeurige Londenaar of een toerist bij het geweld betrokken raakt, blijft gering. Maar mede door de overvloedige aandacht in de media, voelen veel van de 7,4 miljoen Londenaren zich onveilig. Het onbehagen werd vorige week nog versterkt door een gruwelijke moord in het zuiden van Londen op twee Franse studenten. De dader(s) staken het tweetal, dat werkte op het gerenommeerde Imperial College, in totaal 243 keer met een mes en probeerden de lijken vervolgens te verbranden. Het motief voor de moorden is nog onduidelijk.

De nieuwe burgemeester Boris Johnson erkent dat hij snel greep moet krijgen op de situatie, maar hoe precies is niet duidelijk. Ook de politie heeft de messentrekkerij uitgeroepen tot haar hoogste prioriteit, nog vóór het terrorisme. Ze voert zoekacties uit onder jongeren naar messen en controleert of winkels zich houden aan een verbod om messen aan minderjarigen te verkopen.

Ook de landelijke politiek bemoeit zich ermee. De Conservatieve leider David Cameron wil dat jongeren met een mes op zak de gevangenis in draaien. Minister van Justitie Jack Straw heeft al gezinspeeld op strengere straffen. Maar de strijd tegen de messen wordt een kwestie van lange adem. Dat concludeerde ook Cherie Blair, de vrouw van de oud-premier. Met een commissie onderzocht ze het probleem. Deze week schreef ze in The Daily Telegraph: „Succes bij het elimineren van straatwapens zal draaien om een duizendtal kleine overwinningen.”