Er is nu een half raketschild

De Amerikanen maken haast met de plaatsing van een raketschild in Europa.

Tsjechië tekende gisteren voor plaatsing van de radar. Maar Polen is er nog niet uit.

Hij noemde het gesprek na afloop „goed, constructief en productief”, maar bedoelde hij niet gewoon vruchteloos?

Radoslaw Sikorski, de Poolse minister van Buitenlandse Zaken, had zelf aangedrongen op een in allerijl georganiseerde ontmoeting met zijn Amerikaanse ambtgenoot Condo-leezza Rice in Washington. Doel: de vastgelopen onderhandelingen over de plaatsing van een Amerikaans ‘raketschild’ op Poolse bodem vlottrekken. Maar al na 35 minuten stond hij maandag weer buiten op de stoep van het State Department.

Tien onderscheppingsraketten willen de Verenigde Staten in Polen plaatsen, die samen met een reuzenradar in Tsjechië bescherming moeten bieden tegen inkomende projectielen uit Iran of Noord-Korea. Met de Tsjechen kwam het in april tot een akkoord, gisteren was Rice in Praag voor een ondertekeningsceremonie. Maar met de Polen wil het maar niet lukken. Al veertien maanden niet.

De Polen willen de Amerikanen naar eigen zeggen graag ter wille zijn, zoals ze dat ook zijn met troepen in Irak en Afghanistan. Maar door het raketschild zou hun land veranderen in een potentieel doelwit. „Ik zal pas tekenen”, zei premier Donald Tusk vorige week, „als we honderd procent zeker zijn dat de veiligheid van Polen toeneemt en niet afneemt.” Hij dringt aan op de levering van modern Amerikaans afweergeschut, vooral van het type Patriot.

De Amerikanen vinden dat een onzinnig idee, omdat het Patriotsysteem volstrekt niet aansluit op de oude militaire infrastructuur in Polen. „Voor ons is het onbegrijpelijk dat de Polen praten over één of zelfs vijf batterijen Patriotraketten, alsof dat iets verandert”, zo citeerde dagblad Gazeta Wyborcza maandag een Amerikaanse bron. Bovendien zouden er zeker 15 batterijen nodig zijn voor een effectieve verdediging van het Poolse luchtruim en daarmee zijn miljarden dollars gemoeid. Dat gaat te ver.

Bij de Amerikanen heerst dan ook sterk het vermoeden dat de Polen de onderhandelingen doelbewust willen laten mislukken of in ieder geval willen rekken tot de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november. „We ijveren voor een goede afloop”, verzekerde Sikorski na zijn rendez-vous met Rice. „Het gaat om het vergroten van onze veiligheid. We moeten rekening houden met onze belangen.” Daarna had de Poolse minister ook nog gesprekken met John McCain en Barack Obama, de mogelijke opvolgers van president Bush.

Rice heeft haast. Het schild is een van de laatste buitenlandse projecten van Bush en de wens om het tot een goed einde te brengen is groot. De druk op Polen is de laatste weken flink opgevoerd, niet alleen aan de onderhandelingstafel, maar vooral daarbuiten. Zo is Litouwen door Amerikaanse functionarissen herhaaldelijk genoemd als alternatieve locatie voor de onderscheppingsraketten. En vorige week wist een anonieme bron binnen het State Departement aan een internationaal persbureau te melden dat de deal met de Polen „bijna rond” was, waardoor de Poolse regering opeens onder grote druk stond om te reageren.

Maar de grootste troef van de Amerikanen is misschien wel de Poolse president Lech Kaczynski, die het raketschild hoe dan ook wil hebben. Begin vorige week ging er een schok door het Poolse diplomatieke corps, toen bleek dat Kaczynski het hoofd van zijn kanselarij naar Washington had gestuurd om steun aan de Amerikanen te betuigen. „De president heeft via diplomatieke kanalen vernomen dat de Amerikanen op het punt staan om zich terug te trekken”, verdedigde een woordvoerder het eigen initiatief.

Maar premier Tusk was woedend. Hij noemde het nog net geen sabotage, maar een „escapade”, die het onderhandelingsproces had geschaad. Moest Sikorski het proces redden? „Er is geen sprake van het redden van de onderhandelingen, want zij zijn nog steeds aan de gang”, zei de minister. Polen schijnt wel een nieuw – onbekend – voorstel te hebben gedaan.

Tsjechië is al binnenboord, maar de verdeeldheid is daar niet minder. De radardeal die de regering gisteren met Rice sloot, wordt door 68 procent van de Tsjechen afgewezen, aldus de jongste peiling. Tegenstanders dreigen met bezetting van de militaire basis waar het radarstation zal worden gebouwd, op 70 kilometer van Praag, in de heuvels van Brdy. In Praag zelf werd gisteren gedemonstreerd.

In tegenstelling tot Polen heeft Tsjechië weinig eisen gesteld, zo bleek gisteren nadat details van de overeenkomst waren uitgelekt. Het land heeft een eigen waarnemer op de radarbasis bedongen, als ook een opzegtermijn van twee jaar. Maar het grootste probleem van premier Mirek Topolánek is zijn eigen regering: de meeregerende Groenen eisen dat de ratificatie van de overeenkomst wordt uitgesteld tot na de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Bovendien klaagde Martin Bursik, de Groene vicepremier en minister van Milieu, dat de Amerikanen weinig loslaten over de sterkte van de radar. Sterker nog: de Tsjechische regering heeft geen flauw idee wat ze binnenhaalt. „En dat terwijl zij de burgers nu al een jaar vertelt dat de radar veilig is en geen gevaar voor de volksgezondheid oplevert”, aldus Bursik. Gisteren kon Topolánek nog goede sier maken met het bezoek van Rice, maar vandaag beginnen de problemen pas echt.