Rouwen dieren om een overleden maatje?

Op de vluchtstrook zag Paula van Gemen uit Nijmegen laatst een platgereden ekster liggen. Daarnaast, op een paaltje, zat nog een ekster. Rouwen vogels om een dood maatje, vroeg zij zich toen af.

Laten we eerst bepalen wat rouwen is. Droefheid voelen over iemands dood, vermeldt Van Dale. Daarom is rouwen een menselijk verschijnsel, zeggen diverse wetenschappers. Dieren zouden dus niet kunnen rouwen. Maar zij kunnen wel degelijk hun partner missen, zegt etholoog Paul Koene, verbonden aan de universiteit van Wageningen. „Hoger sociaal georganiseerde dieren bij wie de band noodzakelijk is voor het voortbestaan van de groep, vertonen gedrag waaruit blijkt dat het verlies van een groepsgenoot of partner ze wat doet. Daaronder vallen onder meer vogels, dolfijnen, olifanten en chimpansees. Eerst willen zij zeker weten dat de partner dood is, dan moeten ze aan de nieuwe situatie wennen en daarna gaat het leven weer verder. Maar wat zij daarbij voelen, daar kunnen we alleen maar naar gissen.”

Het bekendste voorbeeld is van bioloog Jane Goodall, die meende dat chimpansee Flint overleed van verdriet, drie weken na de dood van zijn moeder Flo. Ook olifanten lijken relatief dicht betrokken bij de dood van soortgenoten. Uit een onderzoek uit 2005 bleek dat olifanten na jaren nog terugkeren naar de botten van overleden groepsgenoten om ze even met slurf en poten aan te raken.

Verder zijn er ook van andere dieren talloze voorbeelden. Bavianen bijvoorbeeld, die dagen met een overleden jong rondlopen. Maar, zegt Jan van Hooff, evolutiebioloog en oud-hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, of zo’n dier ook beseft dat zijn maatje dood is, weten we niet. „Wel is duidelijk dat ze gehecht zijn aan hun jong of partner en, maar moeizaam kunnen wennen aan het feit dat die niet meer reageert.”

Nu weer terug naar de eksters. Eksters, die vijftien jaar oud kunnen worden, brengen het grootste deel van hun leven door met één partner. Paul Koene: „Ze vliegen samen, zoeken samen eten en wijzen elkaar op gevaar. Het lijkt waarschijnlijk dat deze ekster z’n maatje zal missen.”