Belastingen en groen, dat is een lastige combinatie

Het belastingstelsel wordt groener, beloofde het kabinet.

De lasten op arbeid moesten omlaag, die op milieuvervuiling omhoog. Hoe staat het er nu voor?

Nederlanders die met vakantie gaan naar Griekenland of New York vertrekken vanaf Düsseldorf of Brussel om de vliegbelasting te omzeilen. Boze dieselrijders lieten onlangs de pompstations links liggen toen de accijnsverhoging van 3 cent werd ingevoerd. De verpakkingstaks is sterk vereenvoudigd na een storm van protesten van ondernemers.

Is er dan niemand blij met de groene belastingen, die het centrum-linkse kabinet heeft ingevoerd?

De vervuiler betaalt, luidt het motto van de regerende coalitie, die bij haar aantreden vorig jaar koos voor ambitieuze milieudoelstellingen. De lasten op arbeid moesten worden verlaagd, die op milieuvervuilers verhoogd.

In 2020 moet Nederland een van de duurzaamste en efficiëntste energievoorzieningen van Europa hebben. Om dit te bereiken moet jaarlijks 2 procent energie worden bespaard, moet het aandeel duurzame energie tot 20 procent zijn opgevoerd en moet de uitstoot van het broeikasgas CO2 met 30 procent dalen ten opzichte van 1990.

Staatssecretaris Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) introduceerde in het Belastingplan 2008 extra belastingen op energie, vliegen, vervuilende brandstoffen, verpakkingen, milieu-onvriendelijke auto’s en afval. De Tweede Kamer was dermate enthousiast over de vergroening van het belastingstelsel dat ze het kabinet aanspoorde om vaart te maken met een reeks nieuwe groene belastingmaatregelen.

Het voorstel van De Jager, dat vorige week donderdag in de Tweede Kamer werd besproken, ging menigeen niet ver genoeg. „Deze staatssecretaris moet zich het komend half jaar bewijzen”, zei Kamerlid Paul Tang (PvdA). „Vergroening is zijn grote opdracht. Ga een stap verder. Geef kopers een deel van de overdrachtsbelasting terug zodat ze investeren in energiebesparende voorzieningen”, stelde hij voor.

En Wijnand Duyvendak (GroenLinks) merkte teleurgesteld op dat hij van een nieuwe ronde energiebezuinigingen, die vorig jaar was aangekondigd, weinig meer terugvond. „Het kabinet had ambitieuze doelstellingen. Maar voordat het goed en wel op stoom is gekomen, wordt de handdoek in de ring gegooid”, zei Duyvendak.

De fiscale maatregelen die dit jaar van kracht zijn geworden blijven bestaan en worden in sommige gevallen aangescherpt. Maar het kabinet is enigszins kopschuw geworden om al te grote ‘groene’ fiscale stappen te zetten nadat de eerste reeks maatregelen een golf van protesten teweeg had gebracht.

De verpakkingsbelasting bijvoorbeeld, die beoogt het bedrijfsleven ertoe aan te zetten milieuvriendelijker te verpakken. Consumenten merken er niet zoveel van. Zij betalen bij supermarkten 1 cent per product extra. Maar voor bedrijven is de verpakkingstaks volgens werkgeversorganisaties „een administratieve nachtmerrie” geworden. En dat terwijl verlichting van administratieve regels voor bedrijven een van de economische speerpunten van het kabinet is.

Zo moeten alle verpakkingscomponenten afzonderlijk worden geadministreerd, wat bij een pot appelmoes een verschillend tarief betekent voor de glazen pot, de aluminium schroefdeksel en de papieren buitenwikkel. De kritiek was niet aan dovemansoren gericht en met nieuwe voorstellen voor fiscale vergroening wil De Jager de verpakkingsbelasting verregaand vereenvoudigen.

Maar wat de een niet ver genoeg gaat, gaat de ander al veel te ver. „Haal er rigoureus een streep door”, zei VVD-Kamerlid Johan Remkes over de verpakkingstaks. De vliegbelasting, die tot uitwijkgedrag leidt, noemde hij „een leugen”. De omvorming van de aanschafbelasting op auto’s (bpm) naar een CO2-heffing – als tussenstap naar een systeem van kilometerheffing – is volgens hem veel te „omslachtig” en de effecten op de uitstoot van CO2 zijn gering. De groene belastingen worden alleen gebruikt om de staatskas te spekken, stelt de VVD.

Milieuorganisaties menen op hun beurt dat het kabinet grotere stappen moet zetten. „De verpakkingstaks is tot mislukken gedoemd”, zei Robbert van Duin van het Recycling Netwerk waarin de milieuorganisaties samenwerken. De gemiddelde prijsstijging is zo gering, dat consumenten „echt niet besluiten een verpakking te nemen die beter is voor het milieu”.

De Stichting Natuur en Milieu noemt De Jagers jongste voorstel „een gemiste kans”. Directeur Mirjam de Rijk pleit voor maatregelen die verder gaan, zoals verhoging van de gastarieven van de energiebelasting, hogere tarieven van de verpakkingsbelasting, verhoging van de motorrijtuigenbelasting voor bedrijfswagens en verdere differentiatie voor de fiscale bijtelling voor auto’s van de zaak.

Juist de stimulans om in schonere lease-auto’s te rijden, blijkt „buitengewoon goed” te werken, moest zelfs VVD-Kamerlid Remkes toegeven, zo wijst onderzoek uit van adviesbureau CE in Delft, dat een aantal groene maatregelen heeft getoetst. „Maak de maatregelen op dit gebied nog effectiever”, adviseerde hij De Jager. Dat is precies wat de staatssecretaris doet.

Het kabinet wil pas op de plaats maken. „We moeten de burgers niet overvragen. Het maatschappelijk draagvlak is op dit moment al minder aanwezig”, zei De Jager donderdag. Hij wees op de economische ontwikkelingen, de stijgende olieprijzen, de concurrentiepositie van het bedrijfsleven en de ontwikkeling van de koopkracht. Verdere lastenverzwarende maatregelen – al zijn ze groen – zitten er even niet in.

Toch is een eerste stap gezet, zegt Joop Oude Lohuis, hoofd van de afdeling Duurzaamheid van het Planbureau voor de Leefomgeving over de fiscale vergroening. „Het zijn geen grote stappen, maar het beleid gaat de goede kant op. De maatregelen moeten duidelijk maken dat energiebesparing aan de orde is en dat schoon en zuinig rijden wordt beloond.”