Wacht, ik stuur je wel even een tabelletje

Steeds meer vrouwen werken op posities waar vroeger mannen werkten.

De vraag die opkomt is: waar blijven de mannen?

De dokter was altijd een man, de rechter ook en de advocaat zeker. Maar ga nu eens in de rechtszaal kijken, of in het ziekenhuis. Steeds meer vrouwen. En het worden er nog meer, kijk maar bij de studies die tot dokter of advocaat opleiden. Meer dan vijftig procent is daar vrouw.

Dat de vrouwen eraan komen is op zich geen nieuws, maar waar zijn de mannen gebleven? Verslag van een zoektocht.

Goede bronnen over zulke ontwikkelingen in de Nederlandse samenleving zijn het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Maar hun emancipatierapporten geven geen antwoord op onze vraag. Er wordt namelijk alleen bijgehouden waar vrouwen terechtkomen. Toen minister Plasterk van Onderwijs vorig jaar zijn Emancipatienota presenteerde, kreeg hij de kritiek dat hij de mannen zelfs totaal was vergeten. In de nota stond alleen iets over allochtone mannen.

Wie weet het wel?

Zitten de mannen misschien in de top van de financiële wereld? Dat denkt Mirjam Flens, pas afgestudeerd aan de Universiteit Nyenrode. Of in de beroepen die ‘drie keer bèta’ zijn? Dat vermoedt Yvette van der Vliet van het internationale werving- en selectiebureau YER. Of kun je ze vinden in de ICT, het systeembeheer, de beveiliging en het organisatieadvies? Dat suggereren cijfers van het CBS.

Laten we eens kijken naar de Verenigde Staten. Daar zijn de mannen in het nauw gebracht op de arbeidsmarkt. 700.000 mannen verloren het afgelopen half jaar hun baan, terwijl bijna 300.000 vrouwen er één kregen. Dat komt volgens het Amerikaanse tijdschrift Business Week, dat met deze cijfers kwam, doordat de beroepen waar veel vrouwen voor kiezen – onderwijs en welzijn – niet verdwijnen. De beroepen waar veel mannen in werken – productie, industrie en bouw – verdwijnen wel. Die worden nu hard getroffen door de recessie.

In Nederland is het anders. Hier werken, afgaande op de meest recente cijfers van het CBS, in de industrie zo’n 77.000 minder mannen dan tien jaar geleden. Maar die 77.000 mannen zijn niet werkloos geworden. Ze zijn nu makelaar, programmeur, of dienstverlener bij banken. De recessie slaat hier (nog) niet zo hard toe als in de VS.

Integendeel, de economie in Nederland groeit en het aantal banen neemt toe. Hoogopgeleide Nederlanders kunnen makkelijk een baan vinden. En dat zijn steeds vaker vrouwen.

Maar worden de mannen dan verdrongen? De inschrijfgegevens van de Nederlandse universiteiten kunnen duidelijkheid verschaffen.

Bijvoorbeeld de gegevens over de academische opleidingen Rechtsgeleerdheid in Nederland. Daaruit blijkt dat zich daar sinds een paar jaar meer vrouwen dan mannen inschrijven. Maar uit absolute aantallen blijkt weer dat er zich niet minder mannen inschrijven.

We bellen de faculteit Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Utrecht, waar het aandeel van de mannen inmiddels is gekrompen tot minder dan veertig procent. „Ik heb niet het idee dat de mannen bij ons worden verdrongen”, meldt de decaan van de faculteit, Adriaan Dorresteijn, desgevraagd aan de telefoon. „De advocatuur is stormachtig gegroeid en absorbeert al die nieuwe vrouwen gewoon.”

Mannen en vrouwen in die beroepsgroep ontwikkelen zich in verschillende richtingen. Bij ‘harde’ vakken als Effectenrecht zullen meer mannen zitten, verwacht Dorresteijn. „Maar ik laat wel even een tabel opsturen met inschrijfgegevens van de faculteit.” Die tabel toont dat mannen vooral bij Fiscaal recht en de Internationale commerciële rechtspraktijk zitten. Bij Criminologie zit slechts een handjevol mannen.

„Maar let wel”, schrijft een medewerker in de begeleidende e-mail, „Privaatrecht telt ook als ‘commercieel hard’ en daar is driekwart vrouw. Erg zwart-wit ligt het dus niet.” Dorresteijn tipt ten slotte nog: „Ga eens kijken bij businessachtige, economische vakken. Dáár zitten veel mannen.”

Dat klopt, zegt het Jaarboek Onderwijs 2008 van het CBS. Onder mannelijke studenten in het hbo zijn ‘businessachtige vakken’ het populairst. Eenderde van de eerstejaars mannen schreef zich in 2006 in voor een studie in de richting bedrijfskunde en administratie. Die studies tellen bijna twee keer zoveel mannen als vrouwen. Uit de cijfers blijkt dat de vrouwen vooral kozen voor onderwijs, gezondheidszorg en welzijn.

Op het hbo is Bedrijfskunde al lang populair. Maar op de universiteit is de belangstelling in tien jaar verdubbeld. En ruim een kwart van alle eerstejaars mannen koos in 2006 voor een studie Bedrijfskunde en administratie. En jawel: ook hier zitten bijna twee keer zoveel mannen als vrouwen. Want vrouwen die een academische opleiding gaan volgen, kiezen eerder studies in de sociale wetenschappen, taalwetenschappen en gezondheidszorg.

De voorlopige conclusie van de zoektocht luidt dus: het zakenleven slokt een deel van de mannen op. Is dat ook hoe vrouwen in die sector het ervaren? We zoeken Mirjam Flens op, zij studeerde een paar maanden geleden af aan de Universiteit Nyenrode. In haar jaar was minder dan dertig procent van de studenten vrouw. Dat was wel het hoogste percentage ooit.

Nu Flens corporate management trainee is bij KLM, zit ze tussen verschillende vrouwen. Als ze naar ‘boven’ kijkt ziet ze hier en daar vrouwen in topfuncties. „Ik heb niet het gevoel dat er plaatsen zijn in het bedrijf waar ik niet kan komen.” Maar Flens ziet wel dat er aan de top veel meer mannen zitten. „Bepaalde hoge functies gaan gepaard met enorme werkweken. Als je daar niet voor kiest, liggen die niet binnen bereik.” En veel vrouwen, merkt Flens, kiezen daar uiteindelijk niet voor.

Is de conclusie dan dat er bij de opleidingen en bedrijven veel meer vrouwen zijn dan vroeger, maar dat de mannen desondanks niet in de verdrukking komen? Inderdaad, zegt recruiter Tibor Wimmers van het internationale werving- en selectiebureau YER. „Er zijn meer hoogopgeleide mensen dan ooit, maar de arbeidsmarkt wil ze allemaal. Er zijn héél veel vacatures.” Dat blijkt wel uit het feit dat YER, dat hoogopgeleiden bij bedrijven plaatst, 550 mensen in dienst heeft en naar eigen zeggen hard groeit.

Jonge mannen hebben wel een achterstand op vrouwen, zegt de commercieel directeur van YER, Yvette van der Vliet. „Mannen studeren minder door en doen langer over hun studie. Het gevolg is dat ze vaker in een uitvoerende positie terechtkomen dan op een managementplek.” Die achterstand halen ze wel in, zegt Van der Vliet. Wanneer vrouwen kinderen krijgen en parttime gaan werken. Daar staat een nieuwe trend tegenover: ook meer mannen willen minder werken.

De Nederlandse man is dus niet aan het verdwijnen, maar wordt opgeleid tot bedrijfskundige. Wat moet Nederland straks met al deze kantoorklerken? Recruiter Wimmers: „Bedrijven schieten als paddestoelen uit de grond. En er zijn er zoveel die reorganiseren, uitbreiden, verhuizen. Er is altíjd een reden om een hoogopgeleide aan te nemen.”