‘History of Britain’ – in de polder

Een documentaireserie van het kaliber ‘History of Britain’, dat is het streven voor de achtdelige serie Verleden van Nederland. Naast de tv-serie komen er ook activiteiten in de regio.

„Ha, Amerika!”, roept meneer De Swart verrast uit als Charles Groenhuijsen zijn huiskamer binnenstapt. De voormalige Amerikacorrespondent van de NOS is presentator van de nieuwe serie Verleden van Nederland, en de kamer van meneer en mevrouw De Swart-Klaver in het Amsterdamse Willem Dreeshuis is vandaag een beetje filmset.

De serie behandelt acht periodes in de Nederlandse geschiedenis. De opnames die vandaag worden gemaakt in het van oorsprong socialistische verzorgingshuis zijn te zien in de laatste aflevering. Ze dienen als illustratie voor het tijdperk van de wederopbouw: de invoering van de AOW door ‘vadertje Drees’ en de verzuiling. Ook de eerste vrouwelijke minister Marga Klompé, schrijver Gerard Reve en de Europese eenwording staan centraal. „Ik ontdek zelf ook steeds nieuwe verbanden”, zegt Groenhuijsen. Hij heeft geschiedenis gestudeerd en vertelt enthousiast over de spontane ontmoetingen met gidsen en historici tijdens de opnames van de afgelopen maanden. Nu schuift Groenhuijsen een stoel bij en luistert naar het levensverhaal van meneer De Swart, terwijl de cameraman „plaatjes schiet” .

Verleden van Nederland wordt vanaf 12 oktober op acht zondagavonden uitgezonden door de VPRO en NPS. Eindredacteur Ireen van Ditshuyzen benadrukt dat de serie sterk verschilt van historische reisverhalen als In Europa (VPRO) en Van Dis in Afrika (VPRO). Van Ditshuyzen wil andere vragen stellen, zegt ze: „Wat is een natie eigenlijk? Wat is een volk? En we laten de nuanceringen zien: stammen we eigenlijk wel af van de Batavieren?” De kijker moet zich afvragen: hoe zat dat ook al weer, vult Groenhuijsen aan.

Groenhuijsen fungeert als spoorzoeker door de geschiedenis en vervult eenzelfde rol als wetenschapper Simon Schama in de BBC-serie History of Britain. Die rol is bescheiden: de vele film- en archiefbeelden, voice-overs van acteurs Jan Decleir en Elsie de Brauw en muziek van Henny Vrienten moeten de historische verhalen verbeelden.

In de eerste aflevering is het onderwerp ‘prehistorie tot 500 na Christus’ en zien we Groenhuijsen vuur maken door twee steentjes tegen elkaar te slaan. In rubberlaarzen vervolgt Groenhuijsen zijn tocht, over wadden, door kwelders en langs hunebedden. Zoals Tacitus, die in de voice-over wordt geciteerd door Jan Decleir, de situatie in die tijd formuleert: „Het terrein is er woest, het klimaat is ruw; het leven en landschap somber. Hier kom je alleen indien het je vaderland is.”

Naast de vele opnames in de polderklei was Groenhuijsen het meest onder de indruk van de slavenforten in Ghana. Van Ditshuyzen: „Het is heel bijzonder dat we in het buitenland konden filmen: in Rome, Suriname, Ghana, Jakarta, New York.”

Behalve gedramatiseerde filmbeelden en spannende muziek zijn de geschiedenislessen doorspekt met weetjes. Zo blijken katten en kippen geïntroduceerd door de Romeinen. Van Ditshuyzen: „Kale feiten zeggen me niks. Ik zoek de verhalen zoals mijn leraar ze zo boeiend kon vertellen.” Ze hoopt een context te bieden aan hedendaagse discussies. „Neem migratie: veel invloeden van bouwkunst in de zestiende en zeventiende eeuw in Nederland hebben we te danken aan Vlaamse migranten.”

Van Ditshuyzen wilde zich niet alleen bezighouden met filmen, maar wilde „nu eens stevig uitpakken”. Het moest een multimediale geschiedeniscampagne worden waarbij alle provincies werden betrokken. „We hebben het altijd over Anne Frank, maar hoe zit het met dat jongetje dat ondergedoken zat in Deventer?” Ze is „het land ingetrokken” om instellingen in provincies en gemeentes te bewegen: haak in op deze serie.

Het nieuws dat Kok, Lubbers en Balkenende de campagne openen tijdens een bijeenkomst in de Nieuwe Kerk boezemde vertrouwen in. Dit najaar moet het allemaal van de grond komen: vertelavonden met lokale deskundigen, een geschiedenisboot door Amsterdam, lezingen, toneelstukken, een boottocht langs de Hanzesteden, routes van de ANWB. Van Ditshuyzen: „Je moet je best doen om in oktober niet met geschiedenis te worden geconfronteerd.”

Zoek activiteiten via: verledenvannederland.nl