Vuurpeloton

Op 15 oktober 1917 werd de courtisane Mata Hari als vermeende Duitse spionne door een Frans vuurpeloton in Parijs geëxecuteerd. Volgens de overlevering waren haar laatste woorden ‘Merci, monsieur!’ De geboren Leeuwardense Margaretha Zelle bleef dus tot haar laatste snik ex-Nederlandse.

Inmiddels komen er elke dag ex-Nederlanders bij, en wordt de Nederlandse elite pijlsnel afgeroomd.

Zelle vertoonde veel typische karakteristieken van ex-Nederlanders. Ze emigreerde al jong: op haar achttiende volgde ze een Britse man naar Java. Dat ging fout, en even later dook Zelle op in Parijs, waar ze zich uitgaf voor Javaanse prinses. Onder de Javaanse naam Mata Hari (‘zon’) werd ze exotisch danseres.

Tweede en derde karakteristiek: een talenknobbel en reislust. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kon Zelle als Nederlandse staatsburger makkelijk door Europa trekken. Misschien spioneerde ze voor Frankrijk, en misschien voor Duitsland. We weten het niet, want de documenten in haar rechtszaak werden voor 100 jaar verzegeld.

De volgende legendarische ex-Nederlander was wel spion. George Blake werd in 1922 in Rotterdam geboren als George Behar, zoon van een Egyptische Jood en eenNederlandse. Tijdens de oorlog ging hij in het Nederlands verzet, al was hij misschien toen al dubbelspion. Kort voor zijn achttiende ontsnapte hij als monnik gekleed naar Engeland. De Britten maakten gebruik van zijn ex-Nederlandse talenknobbel: Blake vertaalde Duitse documenten, en na de oorlog leerde hij Russisch en ging als spion naar Korea.

Daar werd hij communist en dubbelspion. Hij verried 42 westerse agenten aan de Sovjets, en werd in 1961 in Londen tot 42 jaar cel veroordeeld. In 1966 ontsnapte hij naar Moskou, waar hij nu nog woont. Hij is er bevriend geraakt met de Nederlandse mediamagnaat Derk Sauer, want ex-Nederlanders blijven vaak aan Nederlanders hechten. Blake vertelde Sauer dat Rusland hem van het communisme had genezen: ‘Derk, ik wist na een week hier dat het idee dat ik had, nergens op sloeg.’ Sauer voegt toe: ‘In interviews zal hij dat niet zeggen.’ Maar Blake blijft ex-Nederlander.

Of de actrice Audrey Hepburn, geboren in Brussel als dochter van de Nederlandse barones Ella van Heemstra. Hepburn had de pech dat ze in 1939 met de barones en haar twee halfbroers Quarles van Ufford naar Arnhem verhuisde. De Nederlandse oorlog inclusief hongerwinter tekende haar voor altijd. De eerste film van de heldin van Roman Holiday heette Dutch in Seven Lessons.

Veel Nederlanders weten niet eens dat dit trio ex-Nederlander is, want ex-Nederlanders bemoeien zich zelden met Nederland. Over de grens is meer eer en geld te behalen. Veel ex-Nederlanders zijn buiten Nederland bekender dan erbinnen: alleen al in Engeland heb je bijvoorbeeld het Brits parlementslid Rudolf Jan ‘Rudi’ Vis, de voormalige Britse centrale bankier Willem Buiter, en de schrijver Ian Buruma (tot hij doorverhuisde naar de VS). Veel van deze mensen functioneren intussen makkelijker in het Engels dan in het Nederlands. Nederlandse emigranten gaan doorgaans snel op in de plaatselijke bevolking. Na één generatie zijn ze vaak al verdwenen.

Maar de stortvloed aan ex-Nederlanders begint nu pas. Elke ambitieuze Nederlandse tiener zou gek zijn zich op de Nederlandse markt te richten. Veel slimme Nederlanders worden straks ex-Nederlanders. Je krijgt hetzelfde effect als in Nieuw Zeeland, waar vooral de saaiere mensen achterblijven. Voor de top geldt: gebruik je talenknobbel, verover de wereld, en eindig niet voor een vuurpeloton.

Simon Kuper is schrijver, columnist en auteur van Retourtjes Nederland