Thuis koffie drinken scheelt tientje per week

De consument verliest vertrouwen in de economie. Hoe uit die dat? Minder koffie drinken buiten de deur, bijvoorbeeld. Alle kleine beetjes helpen immers.

De prijs van een Levi’s 501-spijkerbroek of een Big Mac-hamburger wordt in vakantieperiodes vaak gebruikt om de koopkracht van geld in het buitenland te berekenen. Gaat het kopje koffie buiten de deur nu de indicator worden voor een economische recessie?

Vorige maand daalde in de Verenigde Staten de index voor het consumentenvertrouwen tot het laagste niveau in drie decennia. Een week later werd bekend dat de Amerikaanse koffieketen Starbucks in de komende twaalf maanden 600 van zijn vestigingen gaat sluiten. Zo’n 12.000 medewerkers verliezen daardoor hun baan. Directeur-oprichter Howard Schultz schreef deze week in een brief aan het personeel dat Starbucks „al meer dan een jaar” het negatieve effect voelt van „een langzame economie” en een „dramatische daling van het consumentenvertrouwen”. Dat heeft geleid tot een overeenkomstige daling van het aantal klanten, aldus Schultz. Daarom zag hij zich genoodzaakt filialen te sluiten die onder de maat presteren.

„De Ice Brewed Coffee [bij Starbucks, red.] is onovertroffen”, zegt Bas de Heer in het Shell-station aan het Kooiplein in Alkmaar. Hij is vertegenwoordiger in shirts en overhemden en neemt wanneer hij tankt altijd een kop koffie. „Het is geen Starbucks-kwaliteit, maar het kan ermee door”, zegt hij wijzend op zijn beker cappuccino van Douwe Egberts. „Ik krijg koffiegeld, dus dat besteed ik ook aan koffie.”

Uit een kleine steekproef blijkt dat de zakelijke rijder zijn koffiedrinkpatroon niet laat beïnvloeden door de conjunctuur. Dat geldt niet voor de niet-zakelijke rijder. „Ik word somber van al die berichten over de neergaande conjunctuur”, zegt Ans Verschoor. „Dat ga je toch merken in je portemonnee.” De lerares uit Alkmaar is, zoals ze het zelf omschrijft, al aan het „voorsorteren” en kijkt extra kritisch naar de „franje-uitgaven”. „Ik zit veel in de auto en in plaats van koffie – vaak kocht ik ook een beker wanneer ik niet hoefde te tanken – vul ik nu mijn plastic waterfles.”

Aan het Kooimeer in Alkmaar, op een steenworpafstand van het AZ-stadion, zegt één op de drie niet-zakelijke autorijders dat hun koopgedrag wat betreft koffie afhankelijk is van de economie. Leo Mastenbroek: „Ik verwacht dat ik volgend jaar minder heb te besteden, dus ik pas mijn koopgedrag nu al wat aan.” Annette Verburg: „Mijn koffiekoopgedrag is afhankelijk van de inflatie.” Ze moet er hard om lachen. „Ik heb economie gestudeerd.”

Evenals in de VS heeft ook de Nederlandse consument weinig vertrouwen in de economische ontwikkeling. Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldde in juni een verdere afname. Sinds september 2007 is het vertrouwen sterk gedaald en in juni kwam het uit op het laagste punt in tweeënhalf jaar. „Wij hebben het nog steeds erg druk”, zegt een medewerkster van Café B in Amsterdam. In de coffee corner van de Bijenkorf drinken veel mensen op weg naar hun werk koffie. „De financiële jongens laten ons niet in de steek”, zegt de medewerkster. Naast de Bijenkorf zit Euronext.

Tegenover Café B aan het Damrak ligt broodjes- en koffiezaak Délifrance. „Het is veel rustiger dan vorig jaar, maar ik weet niet of dat te maken heeft met de economische toestand”, zegt Christinne Chadli van Délifrance. „Ik denk zelf dat het komt door de verkeerschaos. Amsterdam is één grote bouwput en het is een crime om de binnenstad in te komen.”

Ook op het Centraal Station blijkt dat mensen hun drinkpatroon enigszins aanpassen aan de economische toestand. „Een half jaar geleden kocht ik ’s morgens altijd koffie op het station in Zaandam en ’s middags op de weg terug een blikje bier”, vertelt Patrick van der Steen. „Ik heb niet zoveel vertrouwen in onze economische toekomst, dus ik maak even pas op de plaats.” Eén op de zes ondervraagden past de koffieconsumptie in de trein aan aan de privé-economie. „Ik sta iets eerder op en doe thuis even een bakkie”, zegt Norali Timmer uit Alkmaar. „Scheelt toch 10 euro per week. Snel verdiend.”

Douwe Egberts signaleert nog geen teruggang op de zogenoemde buitenhuismarkt (bedrijven, instellingen, horeca, automaten op stations en bij benzinepompen). Tot december 2007 noteerde de koffiebrander volgens de woordvoerder nog „dubbele groeicijfers”. En in de luxere koffies loopt Nederland nog achter bij het Amerika van Starbucks. „Wij verwachten groei, ondanks de economische tegenwind.”