Steeds meer cellen leeg door taakstraffen

Een snel groeiend aantal gevangeniscellen staat leeg omdat daders van misdrijven steeds minder vaak de cel in hoeven. In plaats daarvan leggen rechters de laatste jaren daders steeds vaker een taakstraf op, bestaande uit onbetaald werk en cursussen.

Dit zegt Rosa Jansen, vice-president van de rechtbank Utrecht, in een gesprek met deze krant. Een op de vijf gevangeniscellen staat nu leeg, blijkt uit cijfers van het ministerie van Justitie. Het gaat om circa 4.000 lege celplaatsen. Om het overschot aan cellen te beperken, heeft staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) het afgelopen jaar vier gevangenissen laten sluiten. Vier andere gevangenissen moeten inkrimpen.

De taakstraf, in 1989 geïntroduceerd, kwam eerst in de plaats van boetes en voorwaardelijke straffen. Pas de laatste jaren zijn rechters ook korte celstraffen in gaan wisselen voor taakstraffen. Sinds 2002 is het aantal taakstraffen met de helft gestegen en het aantal celstraffen van een week of korter met de helft gedaald. Rechters hebben dat volgens Jansen niet op eigen initiatief gedaan. „De Kamer heeft in 2001 aangegeven voor welke strafbare feiten de taakstraf een aanvaardbare reactie is. Wij voeren gewoon de wet uit.” Sinds 2001 is de taakstraf een hoofdstraf, dus juridisch gelijkwaardig aan een celstraf. De rechter is vrij om de taakstraf in beginsel bij ieder misdrijf of overtreding op te leggen.

Minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) stuurde eerder deze week een brief aan de Tweede Kamer naar aanleiding van ophef over rechters die taakstraffen zouden opleggen voor ernstige zeden- en geweldsmisdrijven. Uit een steekproef van 169 ernstige strafzaken bleek dat de officier van justitie in vijf gevallen tegen de richtlijnen van het Openbaar Ministerie in een taakstraf eiste. In een enkel geval vonden deskundigen achteraf gezien de keuze van de rechter voor een taakstraf in plaats van de door de officier geëiste celstraf te licht. Hirsch Ballin heeft inmiddels de criteria aangescherpt waaraan een taakstraf bij een ernstig misdrijf moet voldoen.

De daling van het aantal gedetineerden vormt een opmerkelijke ommekeer in een dertig jaar lange trend van meer opsluiten. In de jaren 1975-2005 is het aantal gevangenen in Nederland verzesvoudigd. Nederland veranderde hierdoor binnen Europa van achterblijver naar koploper in het aantal gevangenen per inwoner. Na 2005 is het aantal gedetineerden scherp gaan dalen, totaal met 20 procent.

Een andere oorzaak van de leegloop is volgens het Openbaar Ministerie een afname van de ernst van strafzaken. Rechters handelen nu minder ernstige misdrijven zoals diefstal met geweld en moord en doodslag af dan een aantal jaren geleden. Ook werden drugsdelicten gemiddeld genomen lichter.

Albayrak voorziet voor de komende jaren een verdere daling van het aantal gedetineerden, zo heeft zij de Kamer laten weten. In september komt de staatssecretaris met een raming van het aantal benodigde cellen voor de periode 2008-2012.

Zaterdag &cetera: pagina 12-13