Ook danshater kan zo naar filmfestival Cinedans

Dansfilms, zijn dat niet die artistiekerige brouwsels waarin vooral de camera last heeft van dansneigingen? Voor sommige producties die tijdens het zesde Cinedans festival worden vertoond, luidt het antwoord: ja. Meestal zijn dat niet de beste, althans niet volgens degenen die ze vanuit een dansperspectief bekijken. ‘Filmmensen’ houden er vaak een radicaal andere mening op na.

Toch schiet een enkele maker met een eenvoudig concept midden in de roos. Gideon Obarzanek en Edwina Throsby bijvoorbeeld: in Dance Like Your Old Man beschrijven een paar jonge vrouwen hoe hun vader danst, doen dat na in een neutraal, wit decor en vertellen ook iets over hun verhouding met pa. Herkenbaar, geestig, pijnlijk, ontroerend. Het is een van de weinige ‘Jury Shorts’ – korte inzendingen die meedingen naar de Cinedans Award – waarbij je niet het gevoel hebt dat je je tijd zit te verdoen. Looking forward (met prachtdanser Michael Schumacher) is nog zo’n uitzondering.

Ook de iets langere film Rain zal waarschijnlijk door zowel film- als danspubliek worden gewaardeerd. De Zweed Pontus Lidberg toont verschillende stadia van de hunkering naar liefde. Prille lust, het verlangen naar totale wederkerigheid en de melancholie om wat verloren is gegaan, raken door een gigantische wolkbreuk én parallelle bewegingen met elkaar verbonden. Doordat de regenbui ook in de interieurscènes doorplenst, komen onvermijdelijk associaties met een eindeloze huilbui op.

Cinedans biedt natuurlijk ook de mogelijkheid meer te weten te komen over dansmakers. Voor wie Anne Linsel de documentaire over de notoir filmschuwe Pina Bausch heeft gemaakt, is echter een raadsel. Kenners worden niets wijzer van deze reeks pratende hoofden en voorstellingsfragmenten, terwijl leken een informatief kader zullen missen (wie is die Bausch, wat is haar plaats in de dansgeschiedenis, wat zijn de thema’s in haar werk?). Die antwoorden krijgt de kijker wel in Brigitte Kramers boeiende documentaire over Sasha Waltz (Garten der Luste), waarin ruim aandacht is voor Waltz’ achtergrond en ontwikkeling. Maite Bermúdez probeert in Imagining Hell het maakproces van Hell, de succesvolle voorstelling van Emio Greco en Pieter Scholten, in een filmische taal te vangen, zonder obligate toelichtingen. Een legitiem streven, maar in haar ijver gebruikt ze zoveel cinematografische trucs en wollige bespiegelingen om zich van de doorsnee-documentaire te onderscheiden, dat de kraakheldere woorden van lichtontwerper Henk Danner ineens heel bizar klinken.

Relatief rechttoe rechtaan is Dance for All, de openingsfilm. Toch blijft deze documentaire van Elena Bromund en Viviane Blumenschein nog lang in het hoofd rondzingen. De film vertelt het verhaal van jongeren uit de zwarte townships van Kaapstad, die door het echtpaar Philip Boyd en Phyllis Spira, beide blanke ex-balletdansers, in contact zijn gebracht met de klassieke dans. Met succes: de jonge Nqaba ambieert de rol van prins in Het Zwanenmeer en Zandile denkt dat ze zonder ballet gek zou worden.

De makers onthouden zich van commentaar en tonen alleen de leefomstandigheden van de jongeren, de lessen, de onvermijdelijke conflicten en de pittige correcties van de begin dit jaar overleden Spira. Toch dienen schurende vragen zich als vanzelf aan. Is dit geen bijzondere vorm van neokolonialisme, zwarte zieltjes winnen voor die witter dan witte kunstvorm? En is die vraag eigenlijk wel relevant, als kansarme kinderen nieuwe kwaliteiten in zichzelf ontdekken, gefocust en gedisciplineerd raken? Op een onnadrukkelijke manier wordt duidelijk hoe weinig vanzelfsprekend een betalende, legale baan voor inwoners van de townships is en hoe graag de jongeren dat uitzichtloze leven achter zich willen laten. Loyaliteit is echter ook belangrijk, zegt Boyd, die wel voelt dat hoe beter hij zijn leerlingen opleidt, hoe moeilijker het wordt ze voor de groep te behouden. Daarmee overstijgt Dance for All het predikaat dansfilm – het is een fascinerende film over complexe maatschappelijke kwesties. Een aanrader, ook voor danshaters.

Cinedans 2008: 3 t/m 10 juli in Amsterdam, Utrecht en Den Haag. Inl. cinedans.nl