Lokaal nieuws voorwaarde democratie

Landelijke media richten zich alleen op de Randstad. Als de lokale pers failliet gaat, wordt de plaatselijke macht helemaal niet meer gecontroleerd. Dit kan niet, vindt Gerard Driehuis.

Het feit dat Amsterdams stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch meer ruimte wil bieden aan religie op openbare scholen, heeft opzien gebaard omdat krant, radio en televisie ons erover hebben geïnformeerd. Het feit dat de gemeente Utrecht slecht heeft gezorgd voor de trappen van de Oude Gracht – waarna er een dode te betreuren viel – werd een zaak, omdat het nieuwsfeit openbaar werd. Maar stel nou eens dat we dat niet hadden geweten. Of stel, nog onwaarschijnlijker, dat niemand weet wie Job Cohen is, of Ivo Opstelten.

Het is niet voor te stellen. En het zou niet goed zijn. De hoofdrolspelers van het openbaar bestuur moeten bekend zijn en iedere burger moet kunnen weten wat die bestuurders doen en van plan zijn. Zo kunnen we voor hen stemmen bij de volgende verkiezingen en zo kunnen we zorgen dat ze verdwijnen. Zodra dat niet meer kan, houdt de democratie op te bestaan.

En toch is dat exact wat in het grootste deel van Nederland aan de gang is. Als je in Nijmegen woont of in Breda, om nog maar te zwijgen van Nuenen en Zutphen, dan zal de nationale radio en tv je zelden vertellen wat er in je stad gebeurt. En je leest het evenmin in de landelijke krant. Alleen in een regionale krant kunnen Deventenaren lezen dat in hun rooie stad een burgemeester van de ChristenUnie is benoemd en dat de PvdA daardoor splijt. Dat de steenmarter in Twente jaarlijks honderden auto’s onklaar maakt door de kabels door te bijten, ook in de steden, daar hoor je buiten Twente niets van. Zelfs niet als er niets tegen wordt gedaan, omdat het beestje beschermd is. Stel je voor dat de marter zijn werkterrein uitbreidt naar de PC Hooft en Alexanderpolder. Het land zou te klein zijn. Landelijke media zijn in feite Randstadmedia en geluiden uit Leeuwarden, Maastricht en Nijmegen blijven zeer beperkt. Hooguit vind je iets terug zodra een wethouder van de PvdA in het fietsenhok wordt betrapt met een raadslid van de VVD.

Blijkbaar zijn de inwoners van Nijmegen, Breda, Nuenen en Zutphen aangewezen op lokale media om te weten te komen of de stad goed wordt bestuurd. Maar ook het aanbod van lokale media valt tegen. Publieke radio en televisie spelen lokaal bijna nergens een wezenlijke rol in het controleren van de macht. Het moet dus komen van lokale informatie in de regionale krant, van De Gelderlander, van het Brabants Dagblad en van al die andere regionale kranten die heel lang waarborgden dat de lokale democratie kon functioneren.

Maar zelfs die tijd lijkt nu voorbij te zijn. In sommige steden zijn de regionale kranten feitelijk al verdwenen, zoals in Utrecht, Den Haag en Rotterdam. In het Gooi staat De Gooi en Eemlander op instorten: vermoedelijk haalt deze krant het einde van het jaar niet als zelfstandige titel. En in grote delen van de rest van Nederland staat het er niet veel beter voor.

Het treurigst is het gesteld in het grote gebied in Nederland waar kranten van Koninklijke Wegener verschijnen. Dat is in het hele zuiden en oosten van het land. Met de dagbladen van Wegener gaat het niet goed, zoals het bijna nergens goed gaat met kranten. Maar daarboven op is er bij Wegener de eigenaardigheid dat de Britse eigenaar, ondanks de malaise, 20 procent winst wil hebben van iedere krant. Dat zal David Montgomery, zoals die Britse eigenaar heet, waarschijnlijk lukken. Zoals je uit elke citroen altijd nog wel wat sap kunt persen. Dat is wat met de Wegener-kranten gebeurt: ze worden nog een keer volop uitgeperst, ten behoeve van het Engelse eigenbelang.

En als de kranten straks uitgeperst zijn, of te zwaar beschadigd, dan is er geen enkel medium meer dat lokaal zorgt voor informatie, de macht aldaar controleert en zorgt voor samenhang in de maatschappij. Zo’n medium hoeft uiteraard geen krant te zijn – die tijd is wellicht voorbij – maar er moet wel iets zijn wat mensen informeert en bindt, ook lokaal.

Er moet dan ook snel een plan komen hoe de lokale informatievoorziening in stand kan worden gehouden. Het gaat tenslotte om niets minder dan het behoud van democratie, samenhang en burgerschap. Dat is een taak van de samenleving en misschien in het bijzonder van de verantwoordelijke minister, Ronald Plasterk (OC&W, PvdA).

Maar we kunnen natuurlijk ook wachten tot het te laat is.

Gerard Driehuis is oud-hoofdredacteur van weekblad HP/De Tijd, oud-directeur van de regionale dagbladen van Wegener, en houdt zich nu als mediaondernemer o.a. bezig met een project voor het Financieele Dagblad om regionale abonnees te werven.

Een lijst van regionale kranten vindt u op kranten.com