Het pijnboomraadsel

Alles smaakt bitter, een paar dagen nadat je pijnboompitten hebt gegeten. Maar lang niet altijd. Hester van Santen

‘Bij alles wat ik eet of drink verandert mijn smaak in bitter.” “Net of ik de kern van een stuk witlof op mijn tong heb.” “Tong poetsen, gorgelen, niks krijgt die smaak weg.” En poëtischer: “Sindsdien is het nuttigen van een glas rode wijn gelijk aan het opeten van een bos geraniums.” Al deze Nederlanders, geciteerd van het webforum Allergieplein, zijn slachtoffer geworden van een schijnbaar onschuldig voedingsmiddel: pijnboompitten.

De afgelopen twee jaar kwamen op het forum honderden meldingen binnen en ook in België, Groot-Brittannië en Israël roert men zich. Massahysterie is het niet, het is een bizar effect op de smaak. Wat kan gebeuren, is ongeveer dit: u gooit een half zakje of bakje, 50 gram of zo, leeg door de sla, of eet ze ‘uit het vuistje’. De pijnboompitten zijn niet bedorven of over de datum. Maar toch: na ongeveer twee dagen smaakt alles wat u eet of drinkt bitter. Vooral wijn, thee, koffie en hartige boterhammen zijn oneet- en ondrinkbaar. De bittere smaak verdwijnt na zo’n vijf dagen. De gezondheid lijkt er niet onder te lijden.

Het pijnboompitteneffect is vreemd. Er is bijna niets dat de smaak zo overtuigend verandert. De mirakelbes (Synsepalum dulcificum) is een rode bes uit tropisch West-Afrika die zuur eten zoet laat smaken. Maar dat effect is acuut en duurt hooguit een paar uur.

De Voedsel- en Warenautoriteit (VWA) schreef in 2006 een beknopt bericht over de pijnboomkwestie, met de verklaring dat er in de pitten ‘stoffen worden aangetoond die leken op triglyceriden’. Maar triglyceriden zijn gewoon vetten, niks bijzonders. Het enige dat opduikt, is een onderzoekje van dr. Martine Mostin, nu directeur van het Antigifcentrum in Brussel, in 2001 voorgedragen op een plaatselijk congres.

Mostin legt uit: “Het profiel van de vetten was afwijkend, bij de pitten die een bittere smaak gaven. Maar we hebben geen idee of dat de smaakverandering veroorzaakt.” Een student farmacie deed de analyse, als scriptieonderwerp. Mostin: “We zijn ermee begonnen toen een dokter hier er zelf last van kreeg. De student heeft nog allerlei smaakdeskundigen geraadpleegd, maar die wisten het ook niet.”

De pitten die bij de arts de bittere smaak hadden veroorzaakt, kwamen uit China, concludeerde deze apotheker in spe wel. Maar dat zegt weinig. Waarschijnlijk komen heel veel pijnboompitten in de supermarkt uit China. Het zijn hoekige pitten van de Koreaanse den (Pinus koraiensis), die in China op grote schaal worden aangeplant. Het land is, met Italië, de grootste leverancier van pijnboompitten ter wereld.

Mostin heeft van een verontruste Nederlander monsters opgestuurd gekregen. “Maar er was geen labo dat ze wilde analyseren.” De Voedsel- en Warenautoriteit kreeg in 2006 eveneens pitten die last hadden veroorzaakt, vertelt de afzender van die pitten op het forum. Maar ook wat er aan die pitten onderzocht is, kan de VWA niet meer achterhalen. En de Brusselse student en zijn scriptie zijn door het Antigifcentrum uit het oog verloren.

Dan rest slechts speculatie dat er iets gebeurt in de smaakpapillen, zoals bij de werkzame stof van de mirakelbes miraculine. Dat eiwit bindt op de tong aan de zoetreceptor, zodat die niet alleen op zoet, maar ook op zuur reageert.

De pijnpitlijders beschrijven dat ze achterop hun tong bitter proeven. Daar zitten de bitterreceptoren, dus zal de pijnboompit die versterken. Maar waarom dat pas na twee dagen begint? Geen idee. Het is wel te begrijpen dat de bitterheid na een weekje vervaagt. De meeste smaakpapilcellen zijn namelijk binnen vijf dagen dood en vervangen. Dat weten we van ratten. De aangevallen smaakpapillen worden dus nooit meer de oude, maar hun natuurlijke dood is de redding voor de pijnboompitteneter.

Dit is het eerste deel in een zomerserie over de krochten van de voedingswetenschap.

Kent u het pijnboompiteffect uit eigen ervaring? En heeft u nog pitten uit het verdachte zakje? Stuur ze op naar Hester van Santen, nrc Handelsblad, Postbus 8987, 3009 th Rotterdam