Dwarsligger en held van rechts

Zijn tegenstanders dreef hij met zijn onwrikbare rechtse standpunten tot wanhoop. Gisteren stierf Jesse Helms, omstreden senator in de VS.

Weinig van zijn vele politieke tegenstanders in binnen- en buitenland wisten hoe ze Jesse Helms effectief tegenspel konden bieden. Het deerde de conservatieve Amerikaanse politicus, die gisteren op 86-jarige leeftijd overleed, niet als hij verketterd werd. Het verstevigde zijn gekoesterde imago van rechtse lastpak en kampioen van conservatief Amerika alleen maar. Op compromissen was Helms doorgaans toch niet uit.

Maar toen Madeleine Albright eind jaren negentig onder president Clinton aantrad als minister van Buitenlandse Zaken, wist zij tot verbijstering van heel Washington een goede band op te bouwen met de altijd dwarse voorzitter van de machtige senaatscommissie voor buitenlandse betrekkingen. De man die zich de bijnaam ‘Senator No’ had verworven, bleek opeens ook wel eens ‘ja’ te kunnen zeggen. Van Albright kreeg hij een T-shirt met de tekst: Somebody at the State Department Loves Me.

Maar geliefd was Helms, die in 2002 met pensioen ging na 52 jaar in de politiek, nooit in brede kring. Conservatieve Republikeinen hadden vooral ontzag voor hem, met zijn onwrikbare verzet tegen abortus, ontwikkelingshulp, homorechten, positieve discriminatie, aidsonderzoek en subsidie voor moderne en vooral ‘onchristelijke’ kunst. Ook zijn onvermoeibare strijd tegen het communisme, het Cuba van Castro en de uitwassen van bureaucratie die hij ontwaarde in Washington en bij de Verenigde Naties, leverde hem conservatieve bewonderaars op. Maar hij was ook eigenzinnig, geen teamspeler en deinsde er niet voor terug om ook in zijn eigen partij vijanden te maken.

Voor Democraten, en vertegenwoordigers van internationale organisaties en buitenlandse mogendheden, was Helms de schrik van Capitol Hill. Hij dreef ze tot wanhoop. Als hij zijn zin niet kreeg, bijvoorbeeld bij de reorganisatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken, dan blokkeerde hij in de Senaat doodleuk de goedkeuring van belangrijke verdragen en ambassadeursbenoemingen. Hij verhinderde ook lang dat de Verenigde Staten hun contributie voor de VN betaalden.

Helms werd in 1921 geboren in een gehucht in North Carolina, als zoon van een politieman. De rassenscheiding was in die tijd in het Zuiden nog dagelijkse realiteit. In zijn politieke loopbaan is Helms er later van beschuldigd in te spelen op de racistische sentimenten van zijn kiezers. Hij begon zijn loopbaan in de journalistiek, diende in de Tweede Wereldoorlog in de marine, en ging in 1950 de politiek in als medewerker van een senator die een voorstander was van rassenscheiding. In 1972 won hij zelf een zetel in de Senaat.