OM trapt in retorische truc van Wilders

Volgens het OM bekritiseert Wilders geen moslims. Waarom waarschuwt hij ons dan voor een moslimtsunami, vraagt Rob Wijnberg.

Het Openbaar Ministerie (OM) zal PVV-leider Geert Wilders niet vervolgen wegens discriminatie of aanzetten tot haat. Gelukkig maar. Vervolging had de vrijheid van meningsuiting in gevaar gebracht en bovendien weinig opgeleverd: Fitna is toch al overal op internet te vinden en zijn partij nog met negen zetels vertegenwoordigd.

Maar een wijs besluit betekent nog niet een juiste besluitvorming. Want de voornaamste reden om niet tot vervolging over te gaan, doet de wenkbrauwen fronsen. Het OM werpt zich op als een soort politiek analist en nog een slechte ook: het trapt met open ogen in de misleidende retoriek van de PVV-politicus.

Na langdurig onderzoek concludeert het OM dat Geert Wilders zich niet schuldig maakt aan discriminatie van of haat zaaien jegens moslims, omdat de politicus zijn kritiek vooral richt „op de islam” en niet „op moslims zelf”. Juridisch commentator Folkert Jensma noemde die constatering in nrc.next van 2 juli al „spitsvondig” en ik zou daar met enig cynisme het predicaat ‘absurd’ aan toe willen voegen. Want, het onderscheid tussen ‘islam’ en ‘moslim’ is op zichzelf al vreemd: zonder moslims immers geen islam en zonder islam geen moslims. Maar hoe het OM deze conclusie trekt op grond van de uitspraken van Wilders is helemáál een raadsel.

Want Wilders definieert een moslim – net als moslims zichzélf – expliciet als een aanhanger van ‘islamitische waarden’, zoals hij ook ‘de Nederlander’ beschouwt als iemand die ‘westerse waarden’ onderschrijft. Niet voor niets waarschuwt de PVV-leider ons voor een „tsunami van moslims” en pleit hij voor een „immigratiestop voor moslims” – want met die moslims komt ook de ‘kwade’ islam naar ons continent overgewaaid.

Dat Wilders zélf zegt wel degelijk een onderscheid te maken tussen ‘de ideologie islam’ aan de ene kant en ‘moslims’ aan de andere kant is slechts een retorische truc waarmee de PVV-leider de verdenking van discriminatie probeert af te wenden. En waarmee hij zichzelf bovendien keihard in de politieke vingers snijdt. Want, als Wilders zijn pijlen inderdaad enkel richt op de ‘ideologie islam’ en dat strikt gescheiden wenst te houden van de mensen die er in geloven, waar waarschuwt hij ons dan eigenlijk voor? Wat bedoelt Wilders dan met de ‘islamisering van Nederland’? Dat er te veel Korans in onze boekhandels liggen? Wilders’ onderscheid tussen ‘islam’ en ‘moslim’ maakt zijn politieke agenda volstrekt gratuit; hij is dan niets meer dan een veredeld literair criticus die stokoude versjes uit een stokoud boek bekritiseert.

Ik zal het OM dus een geheim verklappen: met ‘het kwaad islam’ bedoelt Wilders óók de mensen die deze religie aanhangen. Hij moet wel: geen moslims, geen ‘islamisering’. In den beginne deed Wilders daar trouwens weinig geheimzinnig over. Hij gaf grif toe af te willen van artikel 1 van de Grondwet om te kunnen discrimineren op basis van geloof. Het schaakspel tussen Wilders en het OM begint dus ironische trekjes te krijgen; de PVV-leider mag blij zijn dat de autoriteiten niet zo redeneren als hijzelf.

En dat maakt het oordeel van het OM zo onhandig. Nu kan Wilders met dank aan het OM blijven volhouden dat hij zogenaamd een onderscheid maakt tussen ‘islam’ en ‘moslims’. Het OM heeft de oppositie van Wilders zo een belangrijke kritiek uit handen geslagen, namelijk dat hij ‘moslim’ en ‘islam’ steeds op één hoop veegt.

Had Wilders dus wél vervolgd moeten worden? Geenszins, maar om een andere reden: discrimineren met woorden is onmogelijk. Discrimineren is iemand ongelijk behandelen op grond van niet-gekozen eigenschappen; mensen ongelijk benoemen is dat dus niet. Immers, zou je iedereen ‘gelijk’ moeten benoemen, dan zou een onderscheid maken tussen mensen helemaal niet meer mogelijk zijn. Discriminatie kan nooit ‘woordelijk’ zijn en ‘discriminerende uitspraken’ dus ook nooit strafbaar.

Zodra de PVV een wet invoert waarmee moslims bij de grens kunnen worden geweerd, is er voor het OM werk aan de winkel. Maar zolang Wilders geen daad bij het woord voegt, doet het OM er verstandig aan zich te onthouden van ‘spitsvondige’ interpretaties van zijn politieke agenda.

Rob Wijnberg is redacteur en columnist van nrc.next. Dit jaar verscheen zijn boek ‘In Dubio – Vrijheid van meningsuiting als het recht om te twijfelen’.