Luchtvaartmaatschappijen in de knel

In bijzondere tijden zijn bijzondere maatregelen nodig. Dit zou het argument kunnen zijn dat British Airways (BA), American Airlines en het Spaanse Iberia kunnen gebruiken om de Amerikaanse mededingingsautoriteit ertoe te bewegen toestemming te verlenen voor de op deling van winsten en omzet gerichte joint venture die het trio naar verluidt overweegt. Maar zelfs zo’n joint venture zou niet volstaan om alle problemen van de luchtvaartmaatschappijen op te lossen.

Het verkrijgen van de goedkeuring van de mededingingsautoriteit zal niet makkelijk zijn. BA en American hebben zonder succes al tweemaal eerder een dergelijk verzoek ingediend, in 1997 en 2001. De activiteiten van de twee luchtvaartmaatschappijen op de Noord-Atlantische markt overlappen elkaar in aanzienlijke mate, en de toezichthouder was beducht voor marktconcentratie, omdat de luchtvaartmaatschappijen afspraken zouden kunnen maken over vluchtschema’s en tarieven. De vorige keer stelde de toezichthouder zulke zware voorwaarden, zoals het opgeven door BA van landingsrechten op Heathrow, dat de twee maatschappijen het plan lieten vallen.

Ditmaal zouden de maatschappijen kunnen betogen dat de bedrijfstak in een dermate slechte staat verkeert, dat ze wel moeten samenwerken om te overleven. De topman van Air France-KLM zegt immers dat de huidige marktomstandigheden „slechter zijn dan na 11 september 2001”, door de hoge olieprijs, die vrijwel de gehele winst van de maatschappijen in rook dreigt te laten opgaan. Een joint venture is bijna net zo goed als een fusie – wat op grond van de Amerikaanse wet nog steeds niet mag – zolang de maatschappijen maar snijden in de capaciteit op de drukke Noord-Atlantische markt.

Op die manier zouden de luchtvaartmaatschappijen een deel van hun vermogen om de prijzen te bepalen kunnen terugkrijgen. Het loodsen van het vliegverkeer via de respectievelijke knooppunten in hun netwerk van routes kan in theorie ook de volumes van de ticketverkoop verhogen, zonder de daarmee normaliter gepaard gaande kostenstijgingen. Lufthansa, dat een overeenkomst heeft met United Airlines, zegt dat de joint venture positief heeft uitgewerkt op de winst.

Maar zelfs als het trio de samenwerking mag uitbreiden, is dat nog helemaal geen wondermiddel. Het zal niet makkelijk zijn voor British Airways om een deel van de controle over zijn Noord-Atlantische vluchtennetwerk op te geven, dat het grootste deel van zijn activiteiten uitmaakt.

En zelfs als de joint venture de winst met enige tientallen miljoenen laat stijgen, is dat nog steeds niet veel in vergelijking met de torenhoog oplopende brandstofrekeningen. Als de olieprijs nog verder stijgt, zullen deze luchtvaartmaatschappijen hun toevlucht moeten nemen tot nog veel wanhopiger maatregelen om te voorkomen dat ze in een fatale duikvlucht terechtkomen.