De geesten zijn verdeeld in Turkije

Is er in Turkije nu echt een staatsgreep verijdeld of rekent de regerende AK-partij af met haar tegenstanders?

De golf van arrestaties leidt tot verdeeldheid in Turkije.

„We gaan als Turkije door een moeilijke periode”, liet generaal Basbug, die later dit jaar hoofd van het Turkse leger wordt, gisteren weten. „We moeten allemaal handelen met meer gezond verstand, verantwoordelijkheid en zorgvuldigheid,” zei hij.

De opmerkingen van de generaal kwamen na een arrestatiegolf die Turkije in grote verwarring heeft gestort. Meer dan twintig mensen (onder wie een aantal hoge militairen in ruste) werden afgelopen dinsdag opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij Ergenekon – een duistere, nationalistische club die van plan zou zijn een staatsgreep te plegen in Turkije.

Maar gaat het echt om een staatsgreep? Onder de arrestanten bevindt zich een aantal uitgesproken critici van premier Erdogan en zijn AK-partij. „Het gaat om vooraanstaande mensen en zij hebben met elkaar gemeen dat zij in het secularisme geloven”, aldus Mustafa Özyürek van de streng-seculiere CHP-partij. De regering „wil dit land omvormen tot een rijk van angst.”

De arrestaties zijn niet de eerste in de Ergenekon-affaire. Al maanden geleden werd een aantal prominente Turken (onder wie de extreem-nationalistische advokaat Kemal Kerinçsiz) opgepakt. Nog steeds is echter onduidelijk waarvan zij precies beschuldigd worden.

Ergenekon zou betrokken zijn geweest bij onder andere de moord op de Turks-Armeense journalist Hrant Dink en hij zou plannen hebben gesmeed om Orhan Pamuk, de winnaar van de Nobelprijs voor literatuur, te liquideren. Doel zou zijn om chaos te creëren in Turkije om op die manier het land klaar te stomen voor een staatsgreep.

Ook vandaag reppen veel Turkse media weer van een coup. Zo meldt dagblad Yeni Safak, dat dicht bij de AK-partij staat, dat er plannen zijn gevonden om dit weekeinde demonstraties in een chaos en bloedbad te laten ontaarden. Dit zou het leger ertoe moeten brengen om een staatsgreep te plegen.

De voorzitter van de Kamer van Koophandel in Ankara, Sinan Aygün, (die dinsdag ook werd gearresteerd) zou de nieuwe premier worden.

Dat klinkt allemaal sensationeel maar is het ook waar? De naam van een van de arrestanten, Sener Eruygur, werd al eerder in verband gebracht met een staatsgreep. Zijn naam figureerde in de onthullingen van het weekblad Nokta vorig jaar dat groepen binnen het leger enige jaren geleden de regering-Erdogan ten val wilden brengen. Maar medestanders van Sinan Aygün, de man die de nieuwe premier zou worden, zetten grote vraagtekens bij zijn arrestatie.

Een van die medestanders wees op een Glock-pistool dat enige maanden geleden in het toilet van het kantoor van Aygün opdook. Als wij het toen niet hadden gevonden, had de politie dat vandaag gedaan en dan hadden we niet kunnen bewijzen dat Aygün er niets mee te maken had, aldus de medestander. „Wie heeft dat pistool daar neergelegd en waarom?” Natuurlijk was dat een retorische vraag: volgens de medestander is er een complot tegen het hoofd van de Kamer van Koophandel („Ik word gearresteerd omdat ik van Atatürk houd”, liet deze weten toen hij werd opgepakt).

Zo resteren na de arrestatiegolf veel vragen. Maar één ding staat vast: de politieke sfeer in Turkije is opnieuw grimmiger geworden. Afgelopen dinsdag mocht openbaar aanklager Yalçinkaya het Constitutionele Hof uitleggen waarom naar zijn mening de AK-partij verboden dient te worden. Dat juist die dag een groep tegenstanders van de AK-partij werd opgepakt, bewijst voor veel seculiere Turken dat het hier louter en alleen om een wraakactie gaat van Erdogan en de zijnen tegen hun tegenstanders.

Duidelijk is dat Turkije opnieuw een stap heeft gezet in een neerwaartse politieke spiraal. Enige jaren geleden had iedereen het over democratie, mensenrechten en een betere toekomst. Nu bepalen al dan niet reële staatsgrepen, complotten en wraakacties de politieke agenda. En het einde van de politieke troebelen is nog lang niet in zicht.