Symbool Betancourt

Een symbolische vrouw is op symbolische wijze bevrijd. Na ruim zes jaar is Ingrid Betancourt gisteren verlost uit handen van de gewapende beweging FARC. De Colombiaans/Franse politica was sinds haar ontvoering in 2002 hét beeldmerk van het uitzichtloze geweld dat Colombia nu al veertig jaar teistert. De FARC is in een filmische hinderlaag getrapt. Zonder een schot te lossen konden Colombiaanse commando’s haar en veertien andere gijzelaars wegvoeren met een van de twee helikopters waarmee ze, zich voordoende als ‘kameraden’, eerder waren komen aanvliegen. In de woorden van Betancourt zelf: ,,Compleet surrealistisch”.

De gevolgen van deze miraculeuze operatie zijn daarentegen behoorlijk realistisch. Niet alleen voor Betancourt en de anderen, die nu weer worden herenigd met hun verwanten, maar ook voor president Uribe van Colombia. In samenwerking met Amerikaanse inlichtingendiensten heeft hij de bevrijdingsactie tot een goed einde gebracht.

Dat is voor Uribe een belangrijke overwinning op de FARC. Betancourt was voor de FARC dé symbolische prooi waarmee internationale politiek kon worden bedreven. Terwijl Uribe niet bereid was tot bemiddeling, wilden anderen dat juist wel. President Chávez van Venezuela wierp zich, mede op verzoek van zijn ambtgenoot Sarkozy, op als intermediair. De president van Frankrijk maakte de bevrijding van zijn landgenote tot een van zijn humanitaire prioriteiten. Als de berichten over over de bevrijding betrouwbaar zijn, heeft geen van beiden daarin een rol gespeeld. Het succes van gisteren illustreert bovendien dat het beleid van Uribe in bredere zin vruchten gaat afwerpen. Uribe is nooit ingegaan op gevangenenruil of andere voorstellen van de FARC. Maar hij heeft individuele guerrillero’s met een spijtoptantenprogramma voor alle paramilitaire groepen van links tot rechts wel een uitweg geboden. Dat is aangeslagen. De knokploegen ter ‘zelfverdediging’ van grootgrondbezitters zijn op hun retour. Ook de FARC verkruimelt. De FARC, medio jaren zestig opgericht als de gewapende arm van de communistische partij, werd meer en meer een gewelddadige organisatie die niet veel meer ambieerde dan handel in drugs en mensen. Maar ook dat smerige werk kan de FARC steeds minder goed volhouden. Het aantal manschappen zou bovendien zijn gedaald van 16.000 in 2001 naar 9.000 nu. Afgelopen half jaar zijn bovendien drie leiders van de beweging omgekomen. Een commandant is door het Colombiaanse leger gedood bij een grensoverschrijdende actie in Ecuador. Een ander is vermoedelijk door eigen mensen vermoord. En de grondlegger van de beweging is gewoon aan een hartaanval overleden. De bevrijding van Betancourt zou de doodklap kunnen zijn.

Als Uribe zijn militaire aanpak nu laat volgen door verdere politieke stappen om de resten van de FARC uit de jungle te lokken, weet hij zich breed gesteund. Ook Betancourt, die in 2002 zijn gedreven tegenkandidaat was, heeft zich gisteren terug in Bogota openlijk aan de zijde van Uribe geschaard.