Enthousiasme voor rekeningrijden ebt weg

Jaren voor de invoering dreigt nu al vertraging in de plannen voor de kilometerheffing. Maar de minister blijft positief. Dit is een systeem met „100 procent eerlijkheid”.

Wat vlak vóór het zomerreces een mooie aftrap moest worden voor grootschalige experimenten met het rekeningrijden, werd gistermiddag een gehaaste afzwaaier.

Een Kamerdebat met minister Eurlings (Verkeer, CDA) en staatssecretaris De Jager (Financiën, CDA) over de kilometerheffing eindigde chaotisch. Na vier uur debat was de tijd om – terwijl de minister nog maar net begonnen was aan de beantwoording van vragen van parlementariërs in de eerste termijn. Op dat moment was er juist consternatie ontstaan over circa 1 miljard euro aan extra lasten bij het rekeningrijden. Vanmiddag zou de Kamer verder debatteren over de kilometerheffing. Maar parlementariërs moeten dat overleg combineren met andere debatten die vandaag, op de laatste dag voor het reces, op de overvolle Kameragenda staan. De drie grootste oppositiepartijen, SP, VVD en PVV, dreigen het debat dan ook te boycotten. Vanmorgen was onzeker of zij aanwezig zullen zijn.

Eurlings waarschuwde gisteren dat een besluit na de zomer zal betekenen dat de geplande heffing voor vrachtwagens in 2011 niet gehaald wordt. De Kamer, de coalitiepartijen incluis, was gisteren gepikeerd door het late tijdstip waarop zij belangrijke rapporten en brieven van de minister ontving. „De termijn waarop we dat kregen, is veel te kort”, zei Ger Koopmans van het CDA. „Ik heb geen tijd gehad om dat allemaal goed door te lezen”, klaagde Paul de Krom van de VVD. „Maar ondertussen worden wij wel geacht akkoord te gaan met een wankele basisrapportage.”

Eurlings heeft groen licht nodig om 167 miljoen euro uit te geven voor uitgebreide experimenten met het rekeningrijden. Wijnand Duyvendak (GroenLinks) vroeg zich openlijk af de Kamer überhaupt in staat zou zijn door de late informatievoorziening goed te kunnen oordelen. „Hier heeft de commissie-Duivesteijn, de commissie voor grootschalige projecten, altijd voor gewaarschuwd: het is onverantwoord voor parlementariërs om bij dit soort ondernemingen te gehaast ergens mee in te stemmen.” GroenLinks, een van de pleitbezorgers van rekeningrijden, twijfelt inmiddels aan de plannen van Eurlings. De milieu-effecten zijn niet gekwantificeerd, doelen ontbreken, te veel blijft volgens de partij in het vage. Barry Madlener (PVV) ziet dat graag: „Ik ben blij dat het politieke draagvlak voor rekeningrijden nu ook in de Kamer afneemt. Bij de mensen op straat is dat er in ieder geval niet.”

Uitgangspunt bij het rekeningrijden is dat de exploitatiekosten niet boven de 5 procent van de inkomsten mogen uitkomen. Maar die harde voorwaarde geldt volgens Eurlings pas als het „eindbeeld” er is. Dat is op zijn vroegst in 2018. Het criterium is daarmee de facto verdwenen. Want hoe realistisch is het om het bouwwerk van de kilometerheffing af te breken als bij oplevering blijkt dat het niet aan die eis kan voldoen? „Hier worden gewoon keiharde leugens verkocht”, zei De Krom.

De kabinetsplannen om de provincies circa 1 miljard euro aan nieuwe belastingen te gunnen (omdat inkomsten voor de provincies via de af te schaffen motorrijtuigenbelasting vervalt), zorgde voor veel commotie. Nog steeds is niet bekend met welke tarieven de automobilist straks rekening moet gaan houden. Maar staatssecretaris De Jager kon gisteren wel aan de Kamer uitleggen dat de huidige 7 à 8 miljard aan autobelastingen in 2018 veranderd zal zijn in 5 miljard euro aan kilometerheffingen – want iedereen gaat volgens De Jager minder rijden.

Dus als de provincies dan met een nieuwe belasting van 1 miljard komen, gaat iedereen er nog steeds op vooruit. „En iedereen die evenveel blijft rijden, gaat dus meer betalen”, riposteerde Lia Roefs van de PvdA. Zij eiste direct garanties dat burgers elders gecompenseerd moeten worden voor de nieuwe belasting en kreeg bijval van het CDA.

Zowel De Jager als Eurlings schroomde niet om prognoses over inkomsten en uitgaven in 2018 te brengen. Eurlings sprak diverse malen van een systeem met „100 procent eerlijkheid”. Misschien had Ernst Cramer (ChristenUnie) die uitspraken op het oog toen hij zei: „Iedereen die zegt dat de opbrengsten van de kilometerheffing tot in lengte van dagen gelijk zullen zijn aan de huidige opbrengsten van autobelastingen, houd je voor het lapje. De crux is juist dat de kilometerheffing knoppen introduceert, daar kan straks iedereen aan draaien.”

„Hier kan het CDA nog wel eens de verkiezingen op gaan verliezen”, voorspelde De Krom (VVD).