‘Roken zorgt voor slimme hersenen’

In de VPRO-gids werd het aangekondigd als een BBC-programma over Big Tabacco. Dat deed me denken aan dat verhaal van Remco Campert waarin hij in zelfverzonnen Spaans in de winkel die Tabacos heet postzegels en een envelop probeert te kopen en later reconstrueert hoe dit in het Nederlands geklonken zou hebben.

„Goedegommel’’, zegt Campert als ochtendgroet en bestelt dan: „Twee pestzagels van zus peezzetas en een vanderlop, astamblief.’’ En als de Spaanse winkelier hem sigaretten wil aansmeren, roept hij: „Nee, nee, geen sigoeretzums. Ik wil hebben poeszeggers en een ankerdop. Asserbieft.’’

Die associatie alleen al was voldoende reden om te kijken. Bovendien leek het me nuttig op deze eerste sigoeretzumsvrije dag kennis te nemen van een reportage die ging over de strijd van de Schotse multimiljonair, zakenman en ex-roker Duncan Bannatyne (59 jaar) tegen de Britse sigarettenfabrikant British American Tobacco (BAT). Want het is wel leuk om de paffer buiten te zetten, maar is het niet een stuk efficiënter om de dealers aan te pakken?

BAT, producent van Lucky Strike en Pall Mall, is na Philip Morris (Marlboro) de grootste tabaksonderneming ter wereld met een marktaandeel in 2007 van 16,7 procent. Ondanks alle rookverboden in de horeca gaat het de firma voor de wind. In de eerste drie maanden van dit jaar maakte de tabaksboer een winst van 807 miljoen Britse pond. Dat is een stijging van 18 procent vergeleken met 2007.

Bannatyne ging met de camera op pad in Afrika om aan te tonen dat BAT daar agressief bezig is nieuwe klanten te werven. De tabaksonderneming zou zich met name richten op jongeren. De verse klanten moeten het krimpen van de markt compenseren in de ontwikkelde landen waar verslaafden steeds vaker stoppen met roken omdat ze bij nader inzien toch liever geen kanker krijgen.

In Afrika is de jonge consument daarentegen nog heerlijk onwetend. „Van roken word je heel slim. Het zorgt voor frisse hersenen’’, zei een puber in Malawi. Op het Afrikaanse eiland Mauritius staat de sigaret er onder jongeren eveneens goed voor. Meer dan de helft van de leerlingen van twaalf jaar in de schoolklas die Bannatyne er bezocht, gaf handopstekend te kennen het paffen al aardig onder de knie te hebben.

Ook in Afrikaanse landen staat op de sigarettenpakjes keurig aangegeven dat roken de gezondheid van de gebruiker niet ten goede komt. Sigarettenreclames zijn verboden. Maar dergelijke bepalingen worden door BAT creatief omzeild. De winkelpanden van de sigarettenboer worden beschilderd in dezelfde gele kleuren van het sigarettenmerk. BAT deelt parasols uit met het te verkopen merk, organiseert toffe muziekfestivals en prijsvragen waarbij de Afrikaanse kopers van sigaretten een fiets kunnen winnen of geld.

De meest succesvolle marketingstrategie bestaat uit het faciliteren van de verkoop van sigaretten per stuk. Zo wordt ook het Afrikaanse ventje met de hele kleine beurs in staat gesteld zijn longen zo jeugdig mogelijk te teren.

Journalistiek was er nog wel het een en ander aan te merken op de rookdocumentaire ,maar onderhoudend was het wel. Dat gold ook voor de eveneens Engelse reportage op Nederland 3 die toonde hoe het de Brit, ex-marinier Bruce Parry, verging die onderdook bij de Nyangatom-stam in een uithoek van Ethiopië. Die gasten deden ook veel smerige dingen, maar ze rookten nog niet.

Op de journaals was aandacht voor de tweehonderd speciale rooksmerissen van de Voedsel- en Warenautoriteit die gisteren voor het eerst op pad gingen. De nicotinepolitie kon vooralsnog geen grote misstanden vaststellen. Iedereen zit straffeloos in de zon te paffen. En ik snap dat er nog junks blijven roken – het komt naar ik begrijp in de beste families voor – maar het blijft merkwaardig dat hardcore gebruikers nog steeds voor de camera verontwaardigd het recht opeisen om vies te doen. Doe het dan toch een beetje discreet.