4th of July

Wanneer een vorst in plaats van zijn onderdanen te beschermen hen probeert te onderdrukken, staat het vrij aan zijn onderdanen om hem niet meer als vorst te erkennen, maar hem te verlaten en in zijn plaats een ander te kiezen…’

Ambtenaar Jan van Asseliers ontving op 22 juli 1581 van zijn bazen in de Staten-Generaal de opdracht om met spoed een stuk op te stellen. Hij kreeg alle vrijheid, als de boodschap maar duidelijk zou blijken: Filips II van Spanje was een tiran, en de Nederlanden wensten voortaan geen deel meer uit te maken van zijn rijk.

Jan van Asseliers had het er maar druk mee. In de late uurtjes stelde hij een tekst op, die vier dagen later door de Staten-Generaal werd aangenomen. Het ietwat slordig geschreven stuk zou de geschiedenis ingaan als Plakkaat van Verlatinge – De Nederlandse Onafhankelijkheidsverklaring, een keerpunt in de Opstand tegen Spanje.

Bijna twee eeuwen later, in 1776, stond in Amerika iemand voor dezelfde taak. De naam? Thomas Jefferson. Filosoof, politicus, architect. De man die alles kon, als hij maar een beetje op gang werd geholpen. (Zo ontwierp hij zijn eigen huis en de Universiteit van Virginia door tekeningen uit een boek van de Italiaanse architect Palladio vrijwel volledig na te bootsen.) Bij het opstellen van zijn Declaration of Independence heeft het er alle schijn van dat hij op zijn minst werd ‘geïnspireerd’ door, inderdaad, een Nederlandse ambtenaar:

‘Whenever any Form of Government becomes destructive, it is the Right of the People to alter or abolish it, and to institute new Government…’

De Declaration zou een van de beroemdste staatsstukken ooit worden. Thomas Jefferson bracht het tot Amerikaans president. Zijn gezicht is, naast dat van mannen als George Washington en Abraham Lincoln, uitgehakt op Mount Rushmore.

Jefferson heeft 11.900.000 google-hits, Jan van Asseliers komt tot 10. Veel meer dan zijn sterfjaar, 1587, is er niet over hem bekend.

Overmorgen, op de 4th of July, zullen de Verenigde Staten van Amerika weer exploderen van patriottisme tijdens het jaarlijkse vuurwerkfestijn ter herdenking van de Declaration. Moet Nederland over drieënhalve week niet ook eens een feestje gaan vieren?

Jaap Cohen

Historicus Jaap Cohen onderzoekt het heden aan de hand van het verleden.