Het valt mee, dachten de brandweerlieden bij aankomst

Bij een brand in De Punt kwamen onlangs drie brandweerlieden om. Vermijdbaar, aldus experts. Brandweercommandant Heerink begrijpt de onverbloemde kritiek.

„Dat kun je zo niet zeggen, dat is veel te hard”, dacht commandant Fred Heerink van de regionale brandweer Drenthe, toen hij het concept onder ogen kreeg van het rapport dat drie onafhankelijke deskundigen schreven over de aanpak van de brand in een botenloods bij De Punt op 9 mei. Drie brandweermannen van de post Eelde kwamen daarbij om. De commissie oordeelde dat zo’n fatale afloop „vermijdbaar” was. Het rapport kwam begin vorige week uit.

Dat oordeel ging u veel te ver. Wat hebt u toen gedaan?

„Ik heb dat direct aan de commissie laten weten, maar het bleek haar bewuste keus. In het weekeinde voor publicatie is uitleg gegeven aan de direct betrokkenen, ook de nabestaanden. De commissie wilde op onverbloemde manier aangeven dat in het vervolg anders moet worden opgetreden. Daar kan ik mee leven, temeer omdat de deskundigen ook zeggen dat de brandweermensen die daar in actie kwamen, niets te verwijten valt. Dat gaf enorme opluchting.”

Maar er zijn drie collega’s weg.

„Ja, dat doet enorm zeer, Het is een trauma.”

De commissie is kritisch over het feit dat niet de bevelvoerder, maar de groep besloot met vier man tegelijk de loods in te gaan.

„De mannen hebben ondersteund wat de bevelvoerder dacht. Toen ze aan kwamen rijden, zagen ze vieze gele rook uit de achterzijde van het pand komen. Een middelgrote brand dachten ze. En: gevaar!”

In de wagen is de sfeer „positief gespannen”, aldus het rapport. „Een echte brand, nu kan het oefenen in praktijk worden gebracht.”

Heerink: „Toen ze aan de andere kant kwamen en zonder belemmering de loods in konden kijken, zag het heel anders uit, onschuldiger. Het valt mee, dachten ze.”

Speelde mee dat ze de plaats kenden?

„Zeker. De ploeg had er al eens geoefend en zeker één brandweerman kwam er regelmatig om te knutselen aan crossauto’s.”

Daardoor waren ze minder voorzichtig?

„Juist niet, denk ik. In de auto spraken ze al over de gevaren die ze konden verwachten. Ze wisten van de kunststof boten die er stonden, van de gasflessen, de brandbare vloeistoffen.

„Het visuele aspect was hier ook belangrijk. Toen ze aan de voorkant stonden en naar binnen keken, zagen ze niet zoveel bedreigends meer. Wat ook een rol speelt, is hoe de brandweer wordt getraind. We gaan naar binnen om de brand aan te vallen, helemaal als er levens te redden zijn.

„Naar binnen, tenzij – onder dat motto traint de brandweer overal in Nederland. De deskundigen die ‘De Punt’ analyseerden, bevelen nu het omgekeerde aan: niet naar binnen, tenzij. In ieder geval bij bedrijfsgebouwen.”

Het rapport is ook zeer kritisch over de manier van leidinggeven.

„De commissie constateert dat het een enorm moeilijke klus was. En dat de inzet ‘niet gecoördineerd’ is verlopen. De officier van dienst bij de brand maakte op het moment dat het nodig was niet het verschil, zegt de commissie. Daar kan ik het mee eens zijn; in Drenthe hebben we daar inderdaad een probleem mee. Het is een stijl van leidinggeven, een robuuste stijl zegt het rapport, die in deze omstandigheden nodig is. Daarom wil de commissie de selectie van officieren van dienst bij de brandweer, hun opleiding, training en het oefenen juist op dit punt verbeteren. Overigens speelt dit ook bij korpsen in andere regio’s.”

Zo’n acht minuten na de melding kwam het viertal uit Eelde bij de brandende loods aan waar al een levensgevaarlijke gaswolk hing. Ze gingen naar binnen en vier minuten later worden drie van hen vermist.

„Eén brandweerman had die middag een engel op zijn schouder. Hij ging terug omdat de hogedrukslang klem zat. Op dat moment kwamen de gevaarlijke gassen bovenin de loods tot ontploffing en volgde een enorme drukgolf. De mensen werden van hun voeten geblazen, raakten helemaal gedesoriënteerd. Overal zwarte rook, hitte en vuur, met veel geraas komt dan van alles naar beneden. Een inferno.”

Die ‘flash over’, of in de termen van de commissie: de deflagratie, was niet te voorzien?

„Het verschijnsel is bekend – daar was de ploeg ook op getraind – maar het gevaar van die gasvorming bij verbranding van polyurethaan niet. Daar is de Nederlandse brandweer nooit over ingelicht.”

De drie mannen in het inferno hebben nog bijna tien minuten geleefd voor ze stikten in de rook...

„Dat klopt en ik kan me voorstellen dat ook dit vragen oproept. De eigen mensen, van de ploeg uit Eelde dus, werden teruggetrokken toen het drietal werd vermist. Dat is een standaardregel om te voorkomen dat mensen in paniek of in een soort razernij om te redden wat er te redden valt...”

Kon voor hen misschien nog iets worden gedaan..?

„Niemand kon er bij, de hitte was veel te groot. Omdat de eigen ploeg was teruggetrokken, moest worden gewacht op bijstand van elders. Dat kost tijd, en juist tijd moet je in een dergelijke situatie optimaal gebruiken. De commissie wil ook dit in het vervolg anders. Als haar conclusie wordt gevolgd, zal er voortaan altijd een extra auto mee uitrukken. De bemanning van deze auto komt niet direct in actie bij het blussen. Als er dan wat onverwachts met collega’s gebeurt dat levensbedreigend is, kunnen zij actie ondernemen.”

De eigenaar van de loods en zijn zoon zijn aangehouden als verdachten omdat ze in de meterkast hadden geknoeid.

„Dat kwam aan als een grote schok, omdat het onderzoek van het Openbaar Ministerie eigenlijk was afgesloten. Een technische oorzaak, zei men. We moeten de ontwikkelingen afwachten.”