De vier vrijheden anno 2008

Gedachten over democratie is de naam van de tentoonstelling die komend weekeinde opent in het Wolfsonian-Florida International University designmuseum in Miami. Zestig eigentijdse kunstenaars hebben zich op verzoek van het museum laten inspireren door de propagandaposters van illustrator Norman Rockwell uit 1943 tot eigentijdse verbeeldingen van de vrijheid.

Om ervoor te zorgen dat ‘vrijheid om te vereren’, ‘het vrij zijn van angst’, ‘vrijheid van meningsuiting en ‘de vrije wil’ zouden zegevieren in de wereld, werd de Amerikaanse bevolking tijdens de Tweede Wereldoorlog aangemoedigd zogeheten ‘war bonds’ te kopen, via deze posters die in postkantoren hingen (o.a. de afbeelding linksboven).

Met de opbrengst van de obligaties werd officieel de oorlog gefinancierd; in de praktijk werd het systeem vooral gebruikt om de inflatie te bedwingen. De Vier Vrijheden van Rockwell (1894-1978) behoren tot de meest herdrukte posters in de VS.

Veel kunstenaars van nu zijn cynischer over de vrijheid dan Rockwell, maar ze ontwierpen hun posters dan ook niet in opdracht van de Amerikaanse regering. Zo maakte de New Yorkse kunstenaar Chip Kidd een vierluik met onder meer een poster van een XXL-mannenbuik met rode bretels: ‘Dit is misbruik van de vrije wil’, en van een pistool dat op de kijker is gericht: ‘Dit is misbruik van de vrijheid van angst.’ Vrijheid om te eten leidt tot obesitas, de afwezigheid van angst tot een wapenwedloop, aldus Kidd. Pistolen en kalasjnikovs als symbool van (on)vrijheid keren veelvuldig terug.

Meer nog dan een ode aan de vrijheid is de expositie een eerbetoon aan het ontwerp, bijvoorbeeld met de zoveelste parodie op de door Washington in 2002 geïntroduceerde kleurenkaart om het terreurdreigingsniveau aan te geven en met een Wal Mart-reclamefolder met wc-papier van het merk Ensure. Designbureau The Map Office vat wat democratie anno 2008 betekent misschien wel het kernachtigst samen: „Democracy is the Helvetica of Politics”.

Bekijk alle plakkaten op thoughtsondemocracy.blogspot.com. Meer werk van Norman Rockwell op www.normanrockwell.com