Klacht: notarissen curator te meegaand

Advocatenkantoor NautaDutilh dient vandaag een tuchtklacht in tegen notarissen van twee concurrenten. Een ongebruikelijke stap in de slepende Yukos-affaire.

Advocatenkantoor NautaDutilh sleept drie notarissen en twee kandidaat-notarissen van concurrenten voor de tuchtrechter. In de afwikkeling van het faillissement van de Russische oliemaatschappij Yukos hebben notarissen van de kantoren Simmons & Simmons en Boekel de Nerée niet onafhankelijk geopereerd, vindt NautaDutilh.

De klacht is opmerkelijk. Bij alle grote Nederlandse advocatenkantoren, ook bij NautaDutilh, werken advocaten en notarissen samen in één maatschap en treden ze vaak voor dezelfde cliënten op. Maar terwijl advocaten puur in het belang van hun cliënten optreden, hebben notarissen ook een publieke taak omdat zij aktes passeren waarvan de maatschappij moet vertrouwen dat ze onberispelijk zijn.

NautaDutilh vindt dat de notarissen van Simmons & Simmons en van Boekel de Nerée de belangen van hun cliënten, respectievelijk de Russische curator Eduard Rebgun en staatsoliemaatschappij Rosneft, hebben laten prevaleren. Op verzoek van cliënten, twee directeuren van Yukos Finance, heeft NautaDutilh vandaag een klacht ingediend bij de Kamer van Toezicht. Die kan verschillende straffen uitspreken, van een waarschuwing tot ontzetting uit het vak.

„Wij vinden dat een notaris niet mag zwichten voor de druk van een cliënt, maar de publieke taak altijd voor moet laten gaan. Onze eigen notarissen zeggen ook dat dit gewoon niet kan”, zegt Robert van Galen, advocaat van NautaDutilh. „Ik begrijp ook wel dat deze klacht een zenuw in de kies raakt bij een discussie die al langer gaande is over de samenwerking tussen advocaten en notarissen binnen één kantoor. Die samenwerking kan er alleen zijn als men zich scrupuleus aan de regels houdt.”

De Yukos-affaire sleept al jaren. In 2004 deed de Russische overheid een dermate hoge belastingaanslag dat Yukos die niet kon betalen, temeer omdat topman Chodorkovski, een politiek tegenstander van toenmalig president Poetin, een jaar eerder achter de tralies was verdwenen. In 2006 werd in Rusland curator Eduard Rebgun aangesteld die zich ook over de Nederlandse vennootschappen Yukos Finance en Yukos International, waarin Yukos de buitenlandse bezittingen had ondergebracht, ontfermde. In twee kort gedingen vroeg NautaDutilh die curator te verbieden om bestuurders te ontslaan of aandelen te verkopen.

De rechter wilde die voorziening niet in kort geding treffen, omdat hij vond dat alleen in een bodemprocedure vastgesteld kon worden of het hier om een pseudofaillissement ging. Volgens NautaDutilh was het daardoor onzeker of de curator de bevoegdheid had om ingrijpende beslissingen te nemen.

Eind oktober 2007 bepaalde de rechtbank dat het faillissement onrechtmatig was en de curator geen rechtshandelingen had mogen plegen. Maar ondertussen hadden de nu aangeklaagde notarissen al aktes laten passeren in opdracht van de curator. Zo waren de bestaande directeuren ontslagen, nieuwe directeuren benoemd, de statuten gewijzigd en had curator Rebgun de aandelen in Yukos Finance verkocht aan de Russische investeringsmaatschappij Promneftstroi.

Bovendien had Rosneft met behulp van de eigen notaris (Boekel de Nerée) een akte van schuldvordering verkregen waardoor het bedrijf beslag kon leggen op diezelfde aandelen in Yukos Finance. „Ze hebben de onzekerheid of de curator de bevoegdheden had gewoon genegeerd”, zegt Barbara Rumora-Scheltema, advocaat bij NautaDutilh. „Ze hebben hun eigen oordeel boven dat van de rechter gesteld.”

Dat die onzekerheid er was, had NautaDutilh zelf duidelijk gemaakt. Toen Rebgun van plan was aandelen te verkopen aan Promneftstroi, zette NautaDutilh advertenties in dagbladen om notarissen te waarschuwen deze leveringsakte niet te passeren en stuurde het kantoor brieven aan alle notariskantoren. Boekel de Nerée en Simmons & Simmons kregen aparte brieven. „We kregen een kort antwoord van een van de notarissen: ‘Ik deel uw visie niet’”, zegt Rumora-Scheltema. Maar de waarschuwing aan de andere notariskantoren heeft geholpen, denkt ze. „Wij denken dat ze bij andere notarissen niet meer terecht konden en het daarom binnen hun eigen kantoor hebben opgelost. Dat zou zeer bedenkelijk zijn.”