Hoe goed zijn beslissingen die je onbewust neemt?

In de auto realiseer ik me soms opeens dat ik stukken heb gereden zonder dat ik me ervan bewust was, schrijft Ronald Dekker uit Boskoop. Ik heb kruispunten overgestoken, in de file gestaan, voorgesorteerd, en wat al niet meer. Maar hoe scherp ben ik dan geweest? Had ik alert kunnen reageren als er iets was gebeurd?

De ervaring die Ronald heeft, is heel normaal. Sterker nog, we hebben het allemaal, de hele dag door. Als je ingewikkelde taken leert, heb je daar in het begin al je aandacht en dus je bewustzijn voor nodig, zegt Ap Dijksterhuis, hoogleraar Psychologie van het onderbewuste aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. „Maar als het een aangeleerd patroon wordt, routine dus, dan wordt het naar het onbewuste gedelegeerd. Dat gebeurt bij autorijden, maar bijvoorbeeld ook bij fietsen of douchen.”

Dijksterhuis fietste laatst over het Nijmeegse Keizer Karelplein. Een vriend vroeg hem later of hij dat nieuwe gebouw nog had gezien. „Ik zei: welk gebouw? Ik heb dat hele plein niet gezien.”

De rol van het onbewuste is nuttig. Zo kun je bijvoorbeeld tijdens het autorijden nadenken over een gesprek met je baas, of hoe je een probleem op je werk moet oplossen. „Anders zou je veel minder efficiënt kunnen functioneren”, zegt Dijksterhuis. „Het bewustzijn kan maar één ding tegelijk. Maar het is gigantisch wat je onbewuste aankan. Er gaat meer om in je hoofd dan je denkt.”

Maar hoe goed zijn beslissingen die je onbewust neemt? Beter dan bewust genomen besluiten, zegt Dijksterhuis. „Neem een basketballer. Die maakt een lay-upje op de automatische piloot. Maar als je hem vraagt bij elke handeling bewust na te denken waarom hij dat doet, dan gaat het veel vaker mis.”

Datzelfde gaat op voor autorijden. „Maar”, zegt Dijksterhuis, „de omgeving scan je onbewust natuurlijk wel. Als je dan echt je aandacht weer even nodig hebt, bijvoorbeeld als je plotseling moet remmen, dan schakel je automatisch en razendsnel om.”