Breuk dreigt in anglicaanse wereldkerk

Conservatieve anglicanen verzetten zich al langer tegen het homohuwelijk. Nu hebben ze een laatste waarschuwing gegeven, maar ze schrikken terug voor een kerkscheuring.

Conservatieve anglicanen bezoeken de Olijfberg in Jeruzalem, waar zij bijeen waren om te praten over de Bijbel als Gods Woord of als een product van een cultuur. Foto Reuters Members of the Anglican Communion visit the Mount of Olives in Jerusalem June 23, 2008, as part of the the Global Anglican Future Conference (GAFCON). Conservative Anglican leaders on Sunday began a week of discussions in Jerusalem on the future of the worldwide Communion and warned of a parting of ways with liberal churches. The Dome of the Rock on the compound known to Muslims as al-Haram al-Sharif, and to Jews as Temple Mount, is seen in the background. REUTERS/Ammar Awad (JERUSALEM) REUTERS

Een laatste schot voor de boeg. Die kwalificatie klonk na afloop van de conferentie van rechtzinnige anglicanen in Jeruzalem. Die zegden gisteren hun loyaliteit aan de aartsbisschop van Canterbury op: „Onder erkenning van Canterbury als historische zetel, accepteren we niet dat de anglicaanse identiteit noodzakelijkerwijs wordt bepaald door de erkenning van de aartsbisschop van Canterbury.”

Aanleiding voor de conferentie was het al dan niet accepteren van het homohuwelijk. Maar daarachter liggen fundamentelere verschillen van mening. De Canadese bisschop Cheryl Chang, een van de deelnemers aan de conferentie, zei: „Het homohuwelijk is niet meer dan een symptoom van het grotere probleem waarmee deze conferentie zich bezighield en dat is hoe we omgaan met de Bijbel en hoe we in de kerk tegen onze relaties met elkaar aankijken.”

In de gisteren gepubliceerde slotverklaring geven de orthodoxe gelovigen aan dat ze binnen de anglicaanse gemeenschap willen blijven. Maar tegelijk werd besloten tot oprichting van een afzonderlijke raad van bisschoppen, die zich opwerpen als de leiders van de orthodoxe anglicanen.

Welke bevoegdheden die raad krijgt, blijft vooralsnog onduidelijk. Maar hij heeft de contouren van een zelfstandige rechtzinnige organisatie. Aan de conferentie in Jeruzalem werd deelgenomen door 1.148 vooraanstaande anglicanen, onder wie 291 bisschoppen. Waarnemers zagen een onmiskenbaar postkoloniaal trekje in de Verklaring van Jeruzalem. Het zijn vooral de jonge en meer conservatieve kerken in Afrika, Azië en Latijns-Amerika die zich tegen de dwalende moederkerk keren.

Of het tot een echte breuk komt in de 77 miljoen leden tellende anglicaanse wereldkerk zal eind volgende maand duidelijk worden. Dan komen anglicaanse bisschoppen uit de hele wereld naar het Engelse Canterbury voor de Lambeth-conferentie, die eenmaal in de tien jaar wordt gehouden. Mocht Lambeth zich niets aantrekken van de bijeenkomst in Jeruzalem, dan is het met de anglicaanse eenheid gedaan.

De aanleiding tot de interne kerkstrijd is de houding tegenover homoseksualiteit van de Episcopaalse Kerk, waarin de Amerikaanse anglicanen verenigd zijn. De benoeming in 2003 van de openlijk met een man samenlevende Gene Robinson tot bisschop van New Hampshire leidde tot onrust. Deze maand trad Robinson officieel met zijn partner Mark Andrew in het huwelijk, dat hij vervolgens ook kerkelijk liet inzegenen.

Dat vond men zelfs in Canterbury wel erg provocerend – voor de Lambeth-conferentie is hij dan ook niet uitgenodigd. Maar de recente inzegening van een homoseksuele relatie tussen twee geestelijken in Londen was voor velen het bewijs dat ook de Engelse moederkerk, in de woorden van The Economist, „onherstelbaar is afgedwaald van het geloof dat zij ooit naar de koloniën bracht”.

Op de achtergrond ligt een fundamenteel verschil van mening over de Bijbel. Conservatieve anglicanen, ongeveer de helft van de anglicaanse wereldkerk, vinden dat Gods Woord absoluut gezag heeft, ook op moreel terrein. Zij zijn van mening dat de Bijbel homoseksuele relaties verbiedt. Het meer vrijzinnige deel ziet de Bijbel als het product van een bepaalde cultuur, dat om een aan deze tijd aangepaste uitleg vraagt.

Diverse anglicaanse parochies in de VS en Canada hebben zich de afgelopen jaren onttrokken aan de zeggenschap van hun eigen bisschop en zich geplaatst onder het gezag van een conservatieve bisschop, meestal een uit zwart Afrika. Bisschoppen uit Nigeria, Oeganda en Kenia hebben aangegeven dat zij niet aan de Lambeth-conferentie zullen deelnemen.

Overigens liet de bijeenkomst in Jeruzalem zich slechts indirect uit over het homohuwelijk. In de slotverklaring staat dat „het huwelijk tussen één man en één vrouw de juiste plaats is voor seksuele intimiteit en de basis vormt voor het gezin. Wij betreuren het dat we deze standaard niet hebben gehandhaafd en roepen tot een hernieuwde belofte van levenslange trouw in het huwelijk en tot onthouding voor degenen die niet getrouwd zijn.”