Afrika worstelt met Mugabe

Het is onwaarschijnlijk dat de leiders van de Afrikaanse Unie, bijeen in Egypte, het Robert Mugabe moeilijk zullen maken. De meesten zijn net zo min democraat.

De 53 lidstaten van de Afrikaanse Unie (AU) buigen zich vandaag in de Egyptische badplaats Sharm al-sheikh over de vraag: wat is democratie? De obsessie van de internationale gemeenschap en de internationale pers met de omstreden verkiezingen in Zimbabwe heeft de Afrikaanse leiders daartoe gedwongen. En veel leiders voelen zich daar wat ongemakkelijk over.

De afgelopen dagen waren er wel Afrikaanse leiders die Mugabe openlijk durfden te bekritiseren. Maar ze hadden ieder hun eigen agenda. De Keniaanse premier Raila Odinga noemt de verkiezingen in Zimbabwe „een schande” en Mugabe „een dictator”. Odinga was eerder dit jaar bereid een bloedige oorlog uit te vechten tegen president Mwai Kibaki, die zich net als Mugabe razendsnel liet herbenoemen, terwijl er grote twijfels waren over de verkiezingsuitslag. Na wekenlang bloedvergieten gingen Kibaki en Odinga akkoord met een machtsdeling.

Ook de nieuwe leider van de Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC, Jacob Zuma, durfde het afgelopen weekend Mugabe af te vallen. Maar hij deed dat vooral om zich af te zetten tegen de „stille diplomatie” van zijn rivaal, partijgenoot en president Thabo Mbeki.

Mugabe zou vandaag normaal gesproken ook op stevige woorden kunnen rekenen van Zambia’s president Levy Mwanawasa, die Zimbabwe eerder vergeleek met een zinkende Titanic en andere buurlanden oproept de verkiezingsuitslag af te wijzen. Maar Mwanawasa, een groentje in de Afrikaanse politiek die niet bij Mugabes generatie van dinosaurussen hoort, werd gisteren met pijn in de borst overgebracht naar een ziekenhuis in Sharm al-sheikh. Hij wordt behandeld voor hoge bloeddruk.

Mugabe zit vandaag aan tafel met veel leiders die zich, veelal met steun van Europa en de Verenigde Staten, net zo min als hij aan de democratische grondbeginselen houden. De Egyptische gastheer Hosni Mubarak regeert al sinds 1981, een jaartje korter dan Mugabe. Hij heeft nog nooit vrije verkiezingen gehouden. Buurman Gaddafi, doorgaans de ster van bijeenkomsten van de AU, vindt vrije verkiezingen niet nodig, omdat volgens hem het volk al regeert in Libië.

Trouwe bondgenoot Angola houdt in september de eerste verkiezingen sinds 1992. Het excuus was altijd „de oorlog”, die in 2002 eindigde. Hoewel geldschieters als IMF en Wereldbank wegens de corruptie ook de geldkraan naar Luanda hebben dichtgedraaid, onthouden Europa en de Verenigde Staten zich van ferme veroordelingen van de mensenrechtenschendingen in dat land. Angola is de op een na grootste olieproducent in Afrika.

Vervolg: Afrikatop: pagina 5

AFRIKATOP

Zimbabwe verwijt het Westen hypocrisie

Vervolg van pagina 1

De Zimbabweaanse staatszender ZBC liet dit weekend politiek analisten aan het woord die ook wezen op de hypocrisie van het Westen in de omgang met olieproducent nummer één in Afrika, Nigeria. President Yar’Adua werd vorig jaar gekozen met verkiezingen waarbij fraude plaatsvond die nergens op het continent is geëvenaard. De radio maakte de uitslag van sommige stemlokalen bekend, terwijl de kiezers nog in de rij stonden. Waarnemers verklaarden de verkiezingen ongeldig, maar Yar’Adua is wel het staatshoofd met wie de rest van de wereld belt als de olieprijs stijgt.

In Sharm al-sheikh is een sleutelrol weggelegd voor de Zuid-Afrikaanse president Mbeki, namens SADC nog steeds de onderhandelaar tussen oppositie en regering in Zimbabwe. Mbeki houdt vast aan zijn „stille diplomatie”, wat de enige manier zou zijn om de lijnen met Mugabe open te houden. Praten doen we in Afrika niet in het openbaar, brengt Mbeki het Westen graag in herinnering. „Wacht maar, een deal is ophanden, vertelt hij ons steeds”, zei een geïrriteerde woordvoer van Zimbabwes oppositie gisteren. Mbeki staat onder grote druk een implosie van Zimbabwe te voorkomen, niet in de minste plaats omdat de toestroom van vluchtelingen uit het buurland nu in eigen land ook tot gewelddadigheden leidt.

Mbeki heeft vooral financiële redenen om Mugabe niet zomaar af te voeren. De Zuid-Afrikaanse mijngigant Anglo American kwam afgelopen week nog onder vuur te liggen wegens de ontwikkeling van een platinamijn in Zimbabwe. Impala Platinum, ook uit Zuid-Afrika, verklaarde dit weekend „uitstekend” te draaien in het geruïneerde land. Mugabe heeft deze contracten tot nu toe met rust gelaten. Of Morgan Tsvangirai net zo trouw zou zijn, betwijfelen de Zuid-Afrikanen.

Foto’s van de top staan op nrc.nl/zimbabwe

    • Bram Vermeulen