Twee historici

Anand - Vallejo Pons, Leon Rapid

Vorige week stond in het weekblad Time Magazine een artikel van Anand over de oorsprong van het schaakspel. Het is een onderwerp waarover veel geschreven is, zonder volledige helderheid te verschaffen.

Over het algemeen wordt India beschouwd als de bakermat van het schaken, omdat de eerste verwijzingen naar een voorloper van ons schaakspel voorkomen in de Indiase literatuur uit de 6de eeuw na Christus. Er zijn ook claims voor China, maar die zijn minder concreet gefundeerd.

Anand schrijft dat hij in de loop der jaren met honderden mensen gepraat heeft over de oorsprong van het schaakspel; met schakers, maar ook met taxichauffeurs en kappers. Russen, Chinezen, Arabieren, Oekraïners, Iraniërs, Turken, Spanjaarden en Grieken hadden hem verteld dat de oorsprong van het schaken in hun land gezocht moest worden.

Het zal wel waar zijn, want er wordt veel gekletst bij de kapper, en bovendien, je kunt het zo gek niet bedenken of er is wel iemand die claimt dat het de waarheid is.

Om maar iets te noemen, de Zeeuwse econoom Iman Wilkens publiceerde in 1990 een boek waarin hij uiteenzette dat Homerus afkomstig was van het eilandje Joosland, iets ten oosten van Vlissingen, en dat de godin Circe – we horen hierin Zierikzee – de metgezellen van Odysseus in varkens omtoverde op de zandbank Berendam.

En om in de schaakwereld te blijven, Kasparov is een aanhanger van de Russische school van de ‘Nieuwe Chronologie’ die zegt dat de Griekse en Romeinse Oudheid nooit heeft bestaan en dat de gebeurtenissen die de zogenaamde Grieken en Romeinen beschreven, plaatsvonden tijdens de Middeleeuwen in West-Europa.

Het is goed dat Anand zich door die claims van Oekraïners, Spanjaarden en andere taxichauffeurs niet van de wijs heeft laten brengen. Toch schreef hij iets merkwaardigs over de Indiase oorsprong van het spel.

De reguliere schaakhistorici zien de eerste verwijzingen naar een voorloper van het schaken tegen 600 na Christus, maar Anand ziet ze veel eerder, en niet in onbekende en pas ontdekte bronnen, maar in al eeuwenlang grondig bestudeerde Indiase geschriften: de Ramayana, een epos dat dateert van ver voor het begin van onze jaartelling, en de Arthashastra, een politieke handleiding uit (ongeveer) de 3de eeuw voor Christus.

Na Kasparovs Nieuwe Chronologie, die de Klassieke Oudheid zo’n duizend jaar naar voren schuift, hebben we nu dus Anands Nieuwe Schaakchronologie, die het omgekeerde doet met de oorsprong van het schaakspel. Ik moest denken aan de reclamespotjes uit de jaren '80 die altijd eindigden met de kreet: „Gelukkig heb ik meer verstand van verzekeren!”

De volgende partij is ongeveer een maand oud. Na het toernooitje in Leon zocht Anand de studeerkamer op om zich voor te bereiden op zijn match tegen Kramnik.

Anand - Vallejo Pons, Leon Rapid

1. e4 c6 2. d4 d5 3. exd5 cxd5 4. Pf3 Pf6 5. Pe5 e6 Een bescheiden zet. In twee rapidpartijen van Carlsen speelden Morozevitsj en Leko hier 5...g6. 6. Pd2 Pc6 7. c3 Ld6 8. f4 g6 9. Df3 Ph5 10. g4 Pg7 11. Dh3 h5 12. Ld3 Kf8 Het lijkt heel goed voor wit, maar in het vervolg kan hij zwarts koning toch weinig aandoen. 13. Pdf3 Kg8 14. Ld2 Ld7 15. 0-0-0 Le8 16. Tdg1 Pe7 17. Pg5 Anand verscherpt de strijd. Als zwart een stuk wil winnen met 17...f6 krijgt hij met 18. Pxe6 – 18. f5 is ook veelbelovend – Pxe6 19. gxh5 een zware aanval over zich heen. 17...Dc7 Zwart ziet wijselijk van stukwinst af. 18. Kb1 Tb8 19. gxh5 Txh5 20. Dg4 Pef5 21. Dd1 b5 22. Le2 Th4 23. Pgf3 Th3 24. Lf1 Th8 25. h4 b4 26. c4 Zwart was al bezig het initiatief over te nemen, maar nu komt wit in acuut gevaar. 26...dxc4 27. Lxc4 27...Pxc4 Lxf4 was ook niet goed voor wit, maar toch minder erg dan wat hij doet.

Hier had zwart met 27...Lxe5 28. Pxe5 f6 in groot voordeel kunnen komen. Wit verliest dan een stuk en krijgt er slechts weinig compensatie voor. 27...f6 Maar zonder de invoeging van 27...Lxe5 is het heel anders. 28. Db3 fxe5 29. fxe5 Le7 30. Lxe6+ Kf8 31. Lxf5 Pxf5 32. h5 Nu is alles meer dan in orde voor wit. Hij heeft voor zijn stuk een machtig pionnencentrum en zijn koningsaanval loopt weer. 32...Dd7 33. d5 Da4 34. Dxa4 Lxa4 35. h6 b3 36. Txg6 bxa2+ 37. Ka1 Lb3 38. Th5 Ke8 Een blunder in tijdnood. Wit stond al beter, maar met 38...Lc2 had zwart nog tegenstand kunnen bieden. 39. Txf5 Lxd5 40. e6 Nu is het uit. 40...Le4 41. h7 La3 42. Tg8+ Ke7 43. Tf7+ Kxe6 44. Pg5+ Kd5 45. Txb8 Txb8 46. bxa3 Zwart gaf op. Hij staat al een stuk achter en wits pion h7 zal hem er nog een kosten.