Sekskreten van een chimpanseevrouw dienen strategisch doel

Een roepende vrouwelijke volwassen chimpansee. Tijdens seks maakt ze geluid als het haar uitkomt. foto natura Natura

Chimpanseevrouwen slaken hoge kreetjes tijdens de seks. Die paarroep heeft een strategische functie, zagen primatologen nu bij een groep wilde chimpansees in Oeganda. Het zijn meer dan spontane uitingen van genot. Chimpvrouwen roepen vaker tijdens de seks als ze met een hooggeplaatste chimpman paren. En laaggeplaatste vrouwen houden zich stil als er veel andere vrouwen bij zijn (PLoS One, 18 juni online).

De onderzoekers gingen de gangen na van zeven chimpanseedames in een groep van 78 dieren. Ze volgden ze maandenlang in het bos, in 2006 en 2007. Elke paring van het zevental werd genoteerd. Met wie werd er gepaard? Wie waren er in de buurt? En kreeg het copulerende stel achteraf ruzie met andere apen? Aan het eind van twee veldseizoenen stonden er 287 paringen in de boeken.

Al die moeite werd genomen omdat weinig duidelijk is over de functie van geluid tijdens seks, terwijl dat veel duidelijk kan maken over de sociale verhoudingen. In de Oegandese chimpanseegroep werd er maar bij een op drie paringen geroepen.

De onderzoekers uit Schotland, Duitsland en Oeganda leggen die variatie op een vernieuwende manier uit. Ze benadrukken de verstandhoudingen tussen de vrouwelijke groepsleden, terwijl de meeste theorieën ervan uitgaan dat er om de mannen gestreden moet worden.

Ze ontdekten dat laaggeplaatste vrouwelijke chimpansees zich vaak stilhouden als er veel andere vrouwen bij zijn. Het aantal mannen in het publiek heeft geen invloed. Daarbij zag het team in Oeganda tot vier keer toe dat een vrouwtje dat laag in de sociale orde stond en tóch geluid maakte tijdens de paring, nadien slaag kreeg van een hooggeplaatste vrouw. Het is anekdotische informatie, want meestal was er helemaal geen agressie – of er nu tijdens seks geroepen werd of niet.

De onderzoekers benadrukten al eerder de rol van vrouwelijke competitie in chimpanseegroepen, iets wat pas kort aandacht krijgt in het chimp-onderzoek. Zij beschreven in deze Oegandese groep chimpansees al eerder grof geweld door vrouwelijke chimps: die molesteerden andere chimpvrouwen en beten diens nakomelingen dood. Voedseltekort zou de drijfveer zijn voor de agressie.

In de analyse raken de mannelijke dieren overigens niet geheel uit beeld. Volkomen duidelijk was dat er vooral geschreeuwd werd als de mannelijke partner hoog in de hiërarchie stond.

Een verklaring is dat vrouwen proberen te voorkomen dat topmannen hen ‘monopoliseren’. Paren met meerdere mannen heeft voordelen: als de mannetjes uit de groep niet weten welk kind van welke vader is, hebben ze minder de neiging om pasgeboren apen uit de groep te doden. Hester van Santen

De paarroep van de chimpansee is te beluisteren op nrc.nl/wetenschap