Kankermedicijn Glivec werkt ook bloeding bij herseninfarct tegen

Een bloedstolsel in de hersenen – tijdens een herseninfarct – is oplosbaar met het medicijn tPA. tPA-therapie heeft twee nadelen: zij is alleen veilig in de eerste drie uur na het ontstaan van het infarct en bovendien verhoogt tPA de kans op een hersenbloeding.

Deze nadelen verdwijnen als behalve tPA ook het kankermedicijn imanitib, beter bekend onder de merknaam Glivec, wordt toegediend. Amerikaanse en Zweedse onderzoekers concluderen dit uit een onderzoek bij muizen. Binnenkort start in Zweden een klinische trial die moet uitwijzen of dit ook voor mensen geldt (Nature medicine online, 22 juni).

tPA-therapie is de effectiefste behandleing bij een herseninfarct, maar de meeste mensen komen ná de veilige drie uur in het ziekenhuis. Dan moet de patiënt is eerst nog naar de scanner, om te zien of de beroerte een herseninfarct of -bloeding is. Er gaat dus ook tijd verloren met het stellen van de juiste diagnose. Uiteindelijk profiteert hierdoor slechts een klein deel van de infarctpatiënten van de beste behandeling.

De onderzoekers waren allereerst benieuwd waardoor tPA ook bloedingen veroorzaakt. De stof komt van nature in het lichaam voor. Zo komt lichaamseigen tPA vrij in hersenweefsel dat door het stolsel van bloed verstoken raakt. Daar draagt hij bij aan de vorming van oedemen. Die zwellingen ontstaan doordat de wanden van de bloedvaten poreuzer worden en vocht uit het bloed naar het omringende hersenweefsel weg lekt. De aantasting is echter niet zo sterk dat er ook bloedingen ontstaan. Het medicijn tPA versterkt dit effect van zijn lichaamseigen broertje natuurlijk. Dit zou verklaren waarom dit middel alleen in de eerste drie uur na het infarct gebruikt kan worden. Het lichaamseigen tPA heeft dan nog niet de tijd gehad om de vaatwanden ernstig aan te tasten. Na drie uur kan de schade echter zo groot zijn dat extra tPA wel bloedingen veroorzaakt.

Uit het onderzoek blijkt dat tPA niet zelf de bloedvatwanden ondermijnt. tPA stimuleert de vorming van PDGF-CC. Dit is een groeifactor uit bloedplaatjes die aan een eiwitmolecuul (een receptor) in de wanden van kleine hersenvaten bindt. In reactie daarop wordt de bloedvatwand poreus. Dit is te voorkomen met een Glivec-behandeling. Dat medicijn blokkeert de receptor waar PDGF-CC aan bindt. tPA lost dan het stolsel oplos zonder extra schade aan de vaatwanden.

Inmiddels bereiden neurologen van het Karolinska ziekenhuis in Stockholm een eerste klinische trial voor bij mensen met een herseninfarct. Zij krijgen behalve tPA ook Glivec. Een deel van de patiënten wordt na de drie-urengrens behandeld. De eerste resultaten worden volgend jaar verwacht. Huup Dassen