In Roomesia

De onvoldoende voor wiskunde van Lena is politiek.

Zimbabwaanse jongens op weg naar school Foto AFP TO GO WITH AFP STORY BY SUSAN NANJI Zimbabwean students go to school on May 7, 2008 in Mbarae, Harare. With a literacy rate of about 97 percent two years ago, Zimbabwe has been rated one of the most literate nations in Africa. However, Zimbabwean teachers have been on the frontline of violence since elections in the country in March, causing many to flee or go into hiding and casting the country's education system into chaos. AFP PHOTO / Alexander Joe AFP

Lena is overstuur. Het hele weekend heeft ze huilend door het huis gelopen. Dat is wat ongewoon voor deze dertienjarige, die de meeste weekenden doorbrengt met radslagen en danspasjes in de achtertuin van haar ouders, Vlaamse immigranten in een verpauperd land. Het is de schuld van de wiskundelerares, alweer de wiskundelerares, legt moeder uit. Lena kreeg donderdag een onvoldoende voor haar tentamen op de middelbare school in Harare waar ze net een paar maanden geleden is begonnen. Maar toen ze de juffrouw een dag later om bijles vroeg, had zij niets anders te zeggen dan: „Jij doet je huiswerk niet en nu kom je mij om hulp vragen? Nee, meisje jij moet gewoon beter je best doen.”

Moeder zit er mee. „Lena is een van de ijverigste in de klas. Nooit een onvertogen woord. Altijd braaf haar huiswerk gemaakt. Dus om haar van luiheid te beschuldigen is erg onterecht. Feit is dat deze lerares helemaal niet weet hoe ze algebra aan kinderen van dertien duidelijk moet maken.” Dat heeft moeder de schoolleiding ook verteld. En die was het gloeiend eens met haar klacht. De wiskundelerares is volkomen onbekwaam, vindt de schoolleider. Sterker, „we willen van haar af’”, had de blanke directrice van de school toegegeven. „Dus als u nu een stevige brief schrijft waarin u uw klacht duidelijk maakt, dan hebben we eindelijk een goed argument om haar te ontslaan.”

Moeder had de brief al bijna opgestuurd. Maar voor de zekerheid heeft ze toch andere ouders op de school even om raad gevraagd. Zimbabweanen. Toen begreep ze pas in wat voor een mijnenveld ze was gelopen. „Pas op”, hadden de andere ouders haar gewaarschuwd. „De schoolleiding misbruikt je. Ze durven de wiskundelerares zelf niet te ontslaan. Als je een klachtenprocedure tegen haar begint, gaat de lerares onherroepelijk naar het ministerie van onderwijs om je te beschuldigen van racisme. Jij bent blank en zij is zwart, dit is een gevecht dat je rond deze verkiezingen onmogelijk kunt winnen hier. Als je in dit land wilt blijven, houd dan liever je mond.”

„Wat hebben verkiezingen met Lena te maken?”, vraagt moeder nu op haar terras. „Ik heb er nog nooit bij stil gestaan dat Lena blank is, of haar onderwijzers zwart. En Lena al helemaal niet.” Maar dit is Zimbabwe. En niemand ontsnapt hier aan de politieke crisis die het land in gijzeling houdt. Ook schoolkinderen niet.

Tijdens het avondeten worden de kleine verhalen gedeeld, die de grote angst in dit land duidelijk maken. Lena vertelt over drie lege banken achter in de klas. De klasgenootjes die elke ochtend van het platteland naar school reizen, heeft ze al weken niet meer gezien. Ze heeft geen idee wat daar gebeurt in die kleine dorpen. Lena kijkt geen BBC en leest ook de kranten niet. Jan, de jongste van de drie zit met de jongste van Mugabe op school. Een aardige vader, leek het hem wel. „Hij is er altijd bij met het schooltoneel.” Alleen die lijfwachten jagen zijn klasgenootjes de stuipen op het lijf. Hun revolvers dragen ze zichtbaar aan de riem. Rutger, de oudste van vijftien, leest sms-berichten voor. „Op zaterdag moeten alle blanke jongetjes binnen blijven”, staat er in goed Engels. „Anders worden ze opgesloten.” Rutger heeft geen idee wie de bron is van die berichten. Maar iedereen spreekt er over op het schoolplein. Gisteren riep hij bij het opstaan: „Je moet vandaag niet naar Borrowdale Avenue gaan. Er lopen jeugdmilities. Er zijn rellen.” Er waren geen rellen in Borrowdale Avenue en ook niet in de Samora Machel, waar de sms ook voor had gewaarschuwd. Roomesia, noemen ze het voormalige Rhodesië hier wel eens aan tafel. De roomers en geruchten zorgen er voor dat iedereen hier voortdurend de hele dag over zijn schouders kijkt. Zo kan niemand nog vooruit kijken en een toekomst plannen, zonder onderdrukking en chaos.

Alleen op zondag denkt de familie niet zo zwaar. Dan neemt vader de kinderen mee naar het voetbal, danst Lena in de tuin, leest moeder in haar boeken. Alleen op zondag is de politiek ver weg. Alleen niet deze zondag. „Shawn was er niet”, vertelt vader bij thuiskomst. Een van de zwarte spelers in zijn team werd dit weekend in elkaar geslagen door de jeugdmilities, omdat hij zijn T-shirt van Zanu PF niet aan had en zijn lidmaatschapskaart van de regeringspartij niet bij zich droeg. Shawn wil met politiek ook niets te maken hebben. Maar de politiek wil hier altijd iets met jou te maken hebben. „Ze hebben hem behoorlijk toegetakeld”, zegt vader zo zacht als mogelijk, zodat de kinderen hem niet kunnen horen. Achter hem staat Rutger, hij heeft elk woord verstaan.