In Fictie

De actualiteit is vaak een spiegel van de literatuur. Deze week het vrijuitgaan van de verantwoordelijke in de zaak-Probo Koala in het licht van De literaire kring van Marjolijn Februari.

Pieter Steinz Marjolijn Februari: De literaire kring. Prometheus, 254 blz. € 17,95.

‘Er zijn wortels van het kwaad die aan de ene kant van de wereld hun begin hebben en aan de andere kant van de wereld bovengronds komen.’ Aldus Marjolijn Februari – of eigenlijk: een van haar personages – in de roman De literaire kring, die anderhalf jaar geleden uitkwam. De plot van De literaire kring draait om de vertakkingen van een milieuschandaal: een Nederlands bedrijf heeft in de jaren negentig willens en wetens een vervuilde grondstof voor medicijnen naar Haïti geëxporteerd, met tientallen doden als gevolg, maar blijkt om redenen van justitiële haalbaarheid alleen vervolgd te zijn wegens overtreding van de milieuwetgeving; de directie kan de handen in onschuld wassen.

Februari’s roman is weer ultra-actueel nu deze week het proces begonnen is tegen het Nederlandse grondstoffenbedrijf Trafigura, verantwoordelijk voor het illegaal dumpen van gif in Ivoorkust door het schip de Probo Koala. Niet alleen omdat Trafigura zich niet hoeft te verantwoorden voor de zestien dode en duizenden zieke Ivorianen die daar het gevolg van waren, maar slechts voor overtreding van de Europese afvalwet. Maar ook omdat vlak voor het proces al bekend werd dat topman Claude Dauphin van Trafigura niet zal worden vervolgd aangezien persoonlijke betrokkenheid niet zou kunnen worden bewezen.

In De literaire kring is het Haïtiaanse medicijnschandaal een symbool voor het feit dat mensen steeds meer geneigd zijn hun verantwoordelijkheden af te schuiven Want zo zit de menselijke geest in elkaar: ‘je belazert je buurman niet, maar je koopt wel zonder al te veel scrupules organen van ter dood veroordeelden in het buitenland.’ Oftewel: je dumpt natuurlijk geen inferieure medicijnen in je eigen land, maar transporteert ze naar een plaats hier ver vandaan. Ook al omdat het voor de Nederlandse justitie zo veel moeilijker wordt om je daarvoor ter verantwoording te roepen.

Het schandaal in De literaire kring is gebaseerd op de juridische afwikkeling van een geruchtmakende zaak rondom het dumpen van vervuilde glycerine. Als columniste in de Volkskrant had Februari meermaals geschreven over het het slechte voorbeeld dat de overheid hiermee aan de samenleving gaf, en met haar roman deed ze er een schepje bovenop.

Geholpen heeft het niet, zo mag blijken uit de juridische gang van zaken in het Probo Koala-schandaal. Natuurlijk niet, zou je zeggen. Het is nu eenmaal lang geleden dat de overheid zich iets gelegen liet liggen aan een roman. En bovendien, zo maakt Februari’s moraliteit duidelijk tussen de regels door, zijn wij brave lezers geen haar beter dan de Pilatussen van bedrijven als Trafigura. Ook wij verschuilen ons liever achter regels, procedures en overheidsinstanties dan dat we onszelf de wet stellen.

Pieter Steinz

Marjolijn Februari: De literaire kring. Prometheus, 254 blz. € 17,95.
    • Pieter Steinz