Honden zijn auto’s

De pitbulls moesten uitsterven en het aantal bijtincidenten moest omlaag. Maar het verbod op agressieve honden heeft niet gewerkt en is nu ingetrokken. „Het uiterlijk zegt niks.”

Rottweiler

Rustie Moesafier (31) viel op zijn bruinwit gevlekte oogje. Hij koos Diamond zelf uit het nest, bij een fokker in België. Toen de eerste pitbull terriërs in Nederland kwamen, zo rond 1983, vond hij ze al mooi. Zo atletisch. Stoer en lief. Van zijn geloof, hij is moslim, mag hij eigenlijk geen hond. Maar na de gewapende roofoverval door twee Marokkanen op zijn ouderlijk huis in 2000 besloot hij er een te nemen. Ter bescherming. Een jongen uit de straat wist wel een adresje. De volgende dag kocht Moesafier Diamond.

Nu zit Diamond al een half jaar in een Laser-asiel. Een geheime, beveiligde locatie waar het openbaar ministerie in beslag genomen honden plaatst. Hij werd zo maar van straat gehaald, zegt Rustie Mousafier. „Ik liep op straat, te bellen. Stonden er een paar agenten bij een drugspand. Bingo, zeiden ze. Dat is een pitbull.”

Pitbull-achtige honden zijn sinds 1993 verboden. Ze vallen onder de Regeling Agressieve Dieren (RAD), ook wel de Pitbullwet genoemd. Alle bestaande pitbulls moesten toen gecastreerd, gemuilkorfd en aangelijnd. En er kwam een fok,- een import,- en een houdverbod. De hond hoeft niks te doen, hij hoeft alleen maar op een pitbull te lijken om van straat te worden gehaald. Als de eigenaar niet kan aantonen dat het géén pitbull is, dan krijgt het dier een spuitje.

Diamond had wel een stamboom, een Belgische stamboom van de ECC, de European Club Canine. Daar stond in dat hij een American Staffordshire Terriër is. Een hond die uiterlijk nauwelijks te onderscheiden is van een pitbull. Alleen is de pitbull geen erkende rashond, en de American Staffordshire terriër wel. Moesafier had pech. Diamond had geen FCI-stamboom, van de Federation Cynologique Internationale. De Belgische stamboom wordt in Nederland niet erkend.

Vorige maand is Rustie Moesafier bij de rechter in Den Haag geweest, en die heeft bepaald dat Diamond een pitbull-achtige hond is die aan het verkeer onttrokken moet worden. Afgemaakt dus. „De Hitlertijd is terug voor de dieren”, zegt Mousafier. Een pitbull wordt om zijn uiterlijk veroordeeld. Goed, als je hem ziet, zegt Mousafier, denk je: ‘poe poe’. Diamond is een extreem grote en zware pitbull-achtige, wit met donkere vlekken en gecoupeerde oren. „Maar als je mij ziet, denk je dat ook.” Rustie Moesafier is donker en gespierd, met een ketting, een armband en ringen. Maar Diamond is een „poppetje”. En hij? Hij heeft een koophuis in Den Haag, een vaste baan als servicemedewerker bij een pompstation. Geen strafblad. „Het uiterlijk zegt niks.”

Nu lijkt de dood van Diamond niet door te gaan. Minister Verburg van Landbouw schafte op 9 juni de Regeling Agressieve Dieren af. Alle in beslag genomen honden die niet betrokken waren geweest bij een bijtincident zouden per direct worden geretourneerd aan de eigenaar. Op dit moment zitten er nog 200 pitbullachtigen vast. Voor advocaat A.J. Sol, de raadsman van Moesafier en nog vele andere hondenbezitters, kwam dat als een totale verrassing.

Er was, zegt de woordvoerder van het ministerie, veel maatschappelijk en politiek verzet tegen de regeling. De hondenbranche maakte al jaren bezwaar, de Partij voor de Dieren en de Partij voor de Vrijheid stelden Kamervragen. Daarop benoemde de minister een commissie van wijzen, en die oordeelde dat de Regeling Agressieve Dieren niet werkte en beter afgeschaft kon worden. De bedoeling van de regeling was dat alle pitbulls zouden uitsterven, én dat het aantal bijtincidenten zou afnemen. Dat is allebei niet gebeurd, constateerde de commissie. De pitbulls lopen nog steeds op straat en per jaar worden 150.000 mensen door een hond gebeten. Er vallen jaarlijks gemiddeld 1,2 doden, meestal kinderen, 230 mensen worden met beetwonden opgenomen in het ziekenhuis en 50.000 mensen moeten zich door een huisarts laten behandelen. Niet alle verwondingen komen door pitbulls, maar wel veel. Andere bijters zijn de Amerikaanse bulldog, de Mastiff, de Bordeaux dog, de Dobermann, de Belgische, de witte en de Anatolische herder. De laatste soort is populair onder Turken, komt weinig voor in Nederland, maar is oververtegenwoordigd in het aantal bijtincidenten.

De RAD-regeling kwam er, omdat er in 1992 drie jonge kinderen werden doodgebeten door een pitbull. Destijds was er, zegt de Landbouwwoordvoerder, maatschappelijke en politieke druk om dat soort honden te verbieden. Minister Brinkhorst, toen van Landbouw, liet professor Bouw onderzoeken welke honden, naast de pitbull, nog meer agressief en bijtgevaarlijk waren. Vijf rassen kwamen op een lijst: de Dogo Argentino, de Fila Brasileiro, de Mastino Napolitano, de American Staffordshire Terriër én, na een dodelijk bijtongeval in 1998, de Rottweiler. In Canada, Denemarken, Duitsland, de Verenigde Staten bestaan vergelijkbare rassenverboden. De pitbull is in de VS overigens wél toegestaan.

Tot een verbod op de vijf rassen is het in Nederland nooit gekomen. De enige hond die verboden werd, was de pitbull en alle honden die er op leken. Er kwam een lijst met 35 kenmerken van pitbullachtigen. Als de politie een pitbull meende te herkennen, werd hij in beslag genomen en een expert van de Algemene Inspectie Dienst keek vervolgens of het uiterlijk van de hond overeenkwam met de criteria op de lijst. Dat was, zo constateert ook de commissie van wijzen, nogal een toer. De meeste kenmerken waren subjectief: een pitbull oogt sterk en massief. Is krachtig en gespierd. Het enige wat advocaat Sol voor zijn cliënten kon doen was een contra-expertise instellen. Hij vroeg dan Jan Dirk van Ginneken, oprichter van het pitbull syndicaat om de honden ook eens te bekijken. Van Ginneken vond bijvoorbeeld Diamond helemaal niet krachtig, maar log. Niet gespierd, maar dik.

Alleen al de dreiging van een verbod was het einde van de Nederlandse Multi Raciale Molosser Club, een club voor zware dog-achtige honden zoals de Dogo Argentino en de Fila Brasileiro. Waak- en verdedigingshonden, honden die van oorsprong werden gebruikt om te vechten tegen groot wild of stieren. Wat de club ook niet hielp, zegt secretaris Ter Heegde-Weber was dat de penningmeester er met de kas vandoor ging. De Dogo en de Fila zijn nu ‘sprokkelrasjes’, zegt ze, in Nederland worden ze niet meer gefokt. Ter Heegde fokte zelf Bordeaux-doggen, die de Romeinen in de arena lieten vechten. Daar is ze mee opgehouden, ze fokt nu mopshonden, ze heeft er 13 in haar huis in Enschede.

Ze betreurt, zegt ze, de regels en beperkingen. „Dan zie ik de teckels van de buren kijvend in de riem hangen. Of wat denk je van die Jack Russels, die vliegen ook de eerste de beste naar de strot.” Maar ja, zegt ze, de schade is wèl minder. Wat de rasvereniging nekte, zegt Ter Heegde, was dat de Raad van Beheer op Kynologisch gebied in Nederland hun „het mes op de keel zette”. De Raad is de enige instantie in Nederland die stambomen afgeeft. Alle rasverenigingen en kynologenclubs (enige honderden) vallen onder de Raad. Ter Heegde: „De Raad heeft de Dogo, de Fila, de Mastino en de Amstaf geofferd om de andere rassen te kunnen behouden. Als we niet zelf maatregelen namen, werd er gezegd, zou de minister nog meer honden gaan verbieden.”

De Raad van Beheer legde de rasverenigingen van de vier hondensoorten in de gevarenzone speciale regels op. Er mocht alleen gefokt worden met ouderdieren die geslaagd waren voor de MAG-test, de Maatschappelijk Aanvaardbaar Gedrag-test. De test duurt zo’n anderhalf uur en wordt uitgevoerd door een kynologisch gedragskundige, de hond krijgt om de anderhalve minuut een nieuwe stressprikkel. Bijt hij, dan is hij af.

De Raad van Beheer zit in een deftig pand bij het Amsterdamse Vondelpark. Een erfenis van vroeger, de Raad bestaat sinds 1902, toen het houden van rashonden nog uitsluitend weggelegd was voor de adel. De Raad registreert nu alle Nederlandse honden met een stamboom. Ongeveer de helft van de 1,9 miljoen Nederlandse honden is een rashond en is dus geregistreerd bij de Raad. Wil een fokker dat zijn pups een stamboom krijgen, dan moet hij melden wanneer zijn teef is gedekt en een week na de geboorte het aantal pups doorgeven. De Raad, met 50 man in dienst, stuurt een chipper naar het nest, die de honden een chip in het nekvel geeft, waardoor de hond altijd traceerbaar is. Per week worden zo 1.000 pups gechipt, per jaar 50.000. Eén stamboom levert de Raad 58 euro op.

We wisten, zegt Jeroen Duyster, dat het ons geld zou gaan kosten als we de fokkers regels op zouden leggen. Want de rasverenigingen verzetten zich. „Het risico dat fokkers bij ons weglopen. Die denken: dan maar geen stamboom.” De Raad koos voor zelfregulering. „De minister was duidelijk. We moesten zelf maatregelen nemen, anders zou hij het doen.” De MAG-test werd ontwikkeld, samen met wetenschappers van de Universiteit Wageningen.

Van de Fila’s, zegt Ter Heegde slaagde er niet één voor de test. „Logisch. Een Fila houdt er niet van om door vreemden te worden aangehaald. Die is gefokt om zelfstandig een landgoed te bewaken, die moet wantrouwend zijn. Sturen ze een piepend kunsthondje voorbij. Zo’n dog denkt: leuk, een spelletje. Dus die hapt ja. Of het plankje met wieltjes eronder en een pop erop. Dat moet dan een kind nabootsen. Denk je dat die honden erin trappen?”

De Rottweiler vereniging is dom geweest, zegt Ter Heegde. „Die hebben de vlucht naar voren gekozen. Onze honden hadden al bijna rood licht, de Rottweiler oranje na een doodgebeten kind in Bolsward. Ze hebben zelf de MAG-test ingevoerd om erger te voorkomen. Geen hond die door de test komt.” Dus wat krijg je: honden worden geïmporteerd uit het buitenland. Via Tjechië en Hongarije worden ze, in de kofferbak, naar puppy-fabrieken in België gebracht. Waar ze via internet worden verhandeld. Zonder officiële stamboom van de Raad van Beheer. Of mensen nemen een andere grote hondsoort, die wel mag. Een boerenbull bijvoorbeeld, rechtstreeks uit Afrika. „Die stond gisteren nog een boerderij te bewaken en komt dan hier op een flatje.” Of een Cane Corso. „Zo van de haciënda. Nooit gesocialiseerd.” Het aantal uitgegeven stambomen voor Rottweilers is de afgelopen jaren met 90 procent afgenomen. Maar dat betekent niet dat er minder Rottweilers in Nederland zijn. Ze hebben alleen geen stamboom meer en staan nergens geregistreerd.

Petra Manders, voorheen medisch assistente en daarna fokster van Labradors, is chipper bij de Raad van Beheer. Zij gaat de fokkers langs in Brabant. Ze komt bij de professionele én de huiskamerfokkers. Op een dinsdagmiddag bezoekt ze twee nesten Cavaliers (ook bekend als Pim Fortuyn-hondjes), een nest Mastiffs in Vessem, twee geïmporteerde Landseer-honden in Waalre en drie nesten Golden Retrievers in Heeze.

Zachte dwang, zegt ze, werkt beter dan strenge regels. Ze kan fokkers erop wijzen dat ze hun American Staffordshire Terriërs geen Killer mogen noemen, zoals een tijdje populair was. Of een Mastino Adolf. Dat mag namelijk niet volgens het stamboomreglement.

Bij het nest met acht Mastiffs, in de bijkeuken van een woonhuis in Vessem, vraagt ze of ze het moederdier mag zien. De moeder, Anou, wordt door de eigenaar uit de kennel in de achtertuin gehaald, aangelijnd en binnen gebracht. Ze springt en hijgt. Zo, zegt Petra Manders kalmpjes, die is druk. „Lijkt wel ADHD”. De eigenaar, hij is verhuizer, heeft vier weken vrij genomen om de pups groot te brengen, zijn vriendin ook. Als je ze zo kort aanlijnt, zegt Petra Manders, gaat zo’n hond door het lint. Is Anou een gevaarlijke hond? Welnee, zegt een andere medewerker van de Raad van Beheer. „Het enige risico is dat ze je doodlikt of doodkwispelt.”

In de achtertuin zitten nog twee teven in een kennel. De oma van de pups en een Rottweiler van anderhalf. Om haar nek zit een teletakt, een zwart apparaatje dat een hoge, voor mensen onhoorbare pieptoon afgeeft als de hond blaft. De hond is bedoeld om op tentoonstellingen te showen, zegt de eigenaar. „Ik heb nog niks met haar gedaan. Ze kan nog niet eens zitten op commando.” Een hond onder appèl brengen, hem leren te gehoorzamen, is een aanslag op het lijf van de hond. Zegt de eigenaar. „De spieren, de botten, alles loopt schade op.” Alleen dat blaffen, daar wou hij wat aan doen. Petra Manders kijkt minzaam, maar zegt niks. Alleen dat het goed is, dat hij geen stroomstoten gebruikt tegen het blaffen. En ze raadt hem aan af en toe eens met de grasmaaier langs de hokken te rijden. Dan kunnen de honden wennen aan hard geluid. „En flink stofzuigen bij de pups.”

Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs, zegt Sacha Gaus, dat er hondenrassen zijn die agressiever zijn dan andere.

Sacha Gaus is kynologisch gedragskundige, eigenaar van de Martin Gaus Akademie en hoofdredacteur van Hondenleven. „Een Jaguar kan heel hard rijden, maar het is de bestuurder die gas geeft.” Waarmee ze wil zeggen dat geen enkel ras een moordmachine is, tenzij de eigenaar hem zo maakt.

Er is een bepaald type mens, zegt ze, dat valt voor de grote, sterke vechthonden. Met honden is het als met auto’s. Je valt er voor of niet. „In de regel zijn het grote, stoere sportschoolmannen. Types die ook graag in een Landrover rijden, zeg maar.” Uit het onderzoek van de commissie van wijzen blijkt dat meer dan de helft van de eigenaren van bijthonden een strafblad heeft, dat varieerde van rijden zonder rijbewijs tot mishandeling en/of doodslag.

Een hond is geen moordwapen, zegt Sacha Gaus. Wel is het zo, dat de waak- en verdedigingshonden zoals de Rottweiler, de Cane Corso en de Mastiff erop gefokt zijn zelfstandig beslissingen te nemen. „Een Rottweiler ziet iets engs en denkt: actie. Een border collie kijkt eerst achterom of zijn baas ook bang is.” En de grote dog-achtigen hebben een kaak-lock. De bek gaat dicht en gaat niet meer los. Een pitbull is erop gefokt om snel tot actie over te gaan. Het normale dreiggedrag (grommen, tanden ontbloten) slaat hij over.

Toch vindt Sacha Gaus dat iedereen de hond mag hebben die hij verkiest. Maar wat haar betreft zou iedereen vooraf een theorie-examen moeten doen in de beginselen van het opvoeden van een hond. Een soort rijbewijs voor hondenbezitters, met regelmatige controles en na drie keer een bijtincident een hondontzegging. De eigenaar moet aangepakt, niet de hond. En zeker niet alleen op uiterlijke kenmerken. In Engeland en Duitsland bestaan dat soort ‘hondenrijbewijzen’ al. Inclusief verplichte cursussen.

De meeste bijtwonden worden opgelopen in huiselijke kring. Van de dodelijke slachtoffers werd 64 procent (9 van de 14 gedocumenteerde gevallen in de afgelopen 20 jaar) gebeten door een hond uit het eigen huishouden, en in acht van de negen gevallen gebeurde dit in of rond het eigen huis. Dertig procent van alle bijtincidenten gebeurt buitenshuis. De slachtoffers, zeker de dodelijke, zijn meestal kinderen.

Kinderen en honden snappen elkaar niet, zegt Ter Heegde van de Molosser Club. „Een kind staat op de hond z’n poten, de hond gromt. Hij waarschuwt massaal. Laat zijn tanden zien. Het kind denkt: hij lacht. En dan geeft het dier een knauwtje. Het kind krijsen, de hond krijgt op zijn kop. Zo’n beest ontwikkelt negatieve gevoelens voor dat kind. En ja, een kindervelletje is dun.”

Het risico om het slachtoffer te worden van een ernstige hondenbeet is klein, zegt de commissie van wijzen. De kans om verwondingen op te lopen is bij doe-het-zelven of sporten veel groter. En de gebetenen zijn meestal ook nog slachtoffer van hun eigen hond. Waarom zou de overheid zich er druk om moeten maken? Bijtincidenten zijn slecht voor het ‘gevoel van veiligheid van de burgers’, zegt de commissie van wijzen. En dus heeft de overheid de plicht ertegen op te treden. Niet met wetgeving op ras, want dat werkt niet, maar wetgeving op agressie. Het voorstel is dit: alle honden boven de 35 centimeter schofthoogte, die aantoonbaar agressief gedrag vertonen tegen mens of andere hond moeten een MAG-test doen. De hond moet dus eerst iets hebben misdaan, voordat er wordt ingegrepen. Terecht, vindt Sacha Gaus. „Een crimineel sluit je toch ook pas op als hij een misdaad heeft begaan.”

Dus iedereen mag nu weer een pitbull aanschaffen? Daar komt het wel op neer. Rustie Moesafier heeft net een pup van zeven weken in huis, ook een American Staffordshire Terriër. Hij had gehoopt dat hij deze week nog Diamond terug zou krijgen. Advocaat Sol heeft hem moeten teleurstellen. Diamond moet eerst de MAG-test doen. Zakt hij, dan krijgt hij alsnog een spuitje.